Codex Alimentarius: eten onder toezicht

En de communicatie rond homeopathie en kruiden ligt nu aan de ketting

Op internet regent het van de protestacties en de redactiemailbox krijgt al geruime tijd vele alarmerende berichten: Big Brother gaat al je eten instralen, niets mag meer en volkstuintjes zijn straks taboe.
Nou wordt de soep nooit zo heet gegeten als die wordt opgediend. Of …?

Kom, laat ik het eens gaan uitzoeken hoe dat zit met die omstreden Codex Alimentarius. Beetje googelen, moet toch wat opleveren, dacht ik. Tjonge wat een oneindige brei! De Codex Alimentarius is een internationaal ‘lijstje’ van aanbevolen voeding die veilig wordt geacht voor de gezondheid. Lijstje? Zeg maar een octopus met dui-zen-den pagina’s en eindeloze gegevenslijsten op internet, een totaal onoverzichtelijk immens wetboek. Maar na wat rondbellen en vragen kwam ik meer aan de weet.
De Codex Alimentarius blijkt een internationale standaard om veilig voedsel te bevorderen. De codex beschrijft de dingen die we mogen eten en die als zodanig mogen worden aangeprijsd. Inderdaad, er staat in wat wél gegeten en als zodanig verkocht mag worden. De Europese Unie (EU) met de Nederlandse regering voorop, heeft delen van de codex al geratificeerd wat zoveel betekent als dat die delen van de codex de status van wet hebben.
In mijn zoektocht naar ‘wat is die codex’ bekruipt me al heel snel een kafkaësk gevoel: totale vervreemding bij wat overheden ons burgers opleggen. Het is bovendien zoooo omvangrijk dat niemand dit kan bevatten of zelfs kan begrijpen. Je ertegen verweren is dan helemaal niet meer aan de orde.

Duizenden pagina’s
De bedoeling van de codexmakers lijkt prachtig: zorgen voor veilig voedsel voor iedereen. Na vele schandalen iets dat consumentenorganisaties toejuichen. Zodat de Becel’s van deze wereld niet zomaar kunnen beweren dat dit botertje het ‘gezondst’ is. Of om de charlatans die pillen met konijnenkeutels als haargroeimiddel verkopen, het werken onmogelijk te maken. Lijkt me een goede zaak.
Op 14 december 2012 werd daarom een van de deelstappen van de codex ingevoerd/geratificeerd in ons land. Maar de wetstekst maakt duidelijk dat we ook niets gezonds meer mogen beweren over homeopathische middelen en Chinese kruidenpreparaten. Niets, zelfs geen verwijzinkje. Want het waren officieel al geen medicijnen, dus worden deze middelen volgens de codex door de overheden beoordeeld als voedsel.
Want onderdeel van die duizenden pagina’s dikke codex is een lijst met wél toegestane gezondheidsclaims. Dat zijn er in totaal slechts 222. Nogal weinig. Deze claims zijn ‘wetenschappelijk’ onderzocht en toegestaan. Evidence-based heet het. Zo’n gering aantal toegestane gezondheidsclaims vindt een andere groep bedrijven uiteraard helemaal niet erg: de farma-industrie die er immers geen enkel belang bij heeft dat mensen gezond zijn.
Achter de codex draait een heel legertje overheidsdienaren nationaal en internationaal dagtaken: WHO (wereldgezondheidsorganisatie), Ministerie van Landbouw, Ministerie van Economische Zaken of hoe ze ook heten tegenwoordig. Verder nog de KOAG/KAG (keuringsraad aanprijzing gezondheidsproducten) en natuurlijke de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit, een van de vele instanties in ons land die zich aan democratische en politieke controle mogen onttrekken. Ook moet ik nog het Commissariaat van de Media noemen en de Reclame Code Commissie.
Organisaties die juist vóór natuurproducten zijn, werden wat laat wakker en zijn nu not amused. Belangenorganisaties voor voedingssupplementen zijn begonnen met procedures tegen de codex. Ze bereiden bij de EU procedures voor omdat ze vinden dat de in de codex opgenomen lijst met claims onzorgvuldig en eenzijdig is samengesteld. Ze hebben zogeheten prejudiciële vragen gesteld. Voor wie verder wil zoeken: het gaat om de beroepszaken T-296/12, T-334/12 en T-354/12 tegen de codexverordening 432/2012.

Boze tongen
Daarnaast zijn er nog procedures omdat media – waaronder Koorddanser – onder bepaalde omstandigheden niet meer mogen schrijven dat smeerwortel het herstel van wonden bevordert. Die wortel groeit gewoon in menige tuin en omdat deze claim niet in de toegestane lijst gezondheidsclaims van de codex staat, mag ik dit niet beweren áls er ook een adverteerder in deze Koorddanser staat die zulke potjes met smeerwortelzalf aanprijst of zelfs als iemand in het blad op de eigen site een link heeft naar zo’n verkoper van zulke potjes. Deze alinea zou de uitgeverij dus dan de standaardboete kunnen kosten van 30.900 euro. En dus zijn – vinden weer anderen – de vrijheid van meningsuiting, zoals de persvrijheid dus, en de rechten van de mens in het geding (Mensenrechten). Want dat je op het potje smeerwortel dus niet meer mag zetten dat het goed is voor wondheling, betekent ook dat ik er ook niet over mag schrijven. En sinds via internet zo ongeveer iedereen met elkaar is gelinkt, getagd, geliked en bevriend is, wordt deze codexverordening dus een groot slot op de alle communicatie van de middelen uit de alternatieve gezondheidszorg zoals homeopathie en kruiden. Maar ook tal van andere ‘alternatieve’ orthomoleculaire middelen zijn ook niet meer toegestaan ómdat ze niet op de codexlijst staan van toegestane gezondheidsclaims. Daar is het misschien de farma-industrie dus vooral om te doen, beweren die boze tongen daarom fel op de mail en internet.
Merkwaardig rond de invoering van de codex in Nederland is dat de overheid botweg weigert fatsoenlijke informatie te verstrekken aan de burgers. Keurige schriftelijke informatieverzoeken van activistische mensen aan de ministeries worden niet of slecht beantwoord. Bij beboeting door de KOAG geldt een omgekeerde bewijslast: de ‘verdachte’ moet zijn of haar onschuld maar bewijzen. Hierdoor is de vrijheid voor de regelmakers vergroot: ze verbieden heel veel – alles zou een te groot woord zijn; niets mag tenzij… toch niet erg elegant in een rechtsstaat.

Duitsland
Opvallend is dat de regering in Duitsland de codex nog niet heeft geratificeerd. Daar is de alternatieve geneeskunde namelijk zo ongeveer uitgevonden en betreft het een florerende industrie die velen tot grote tevredenheid helpt. De natuurgeneeskundige branche voert daar vrijheidsstrijd voor de eigen traditie. Wat ertoe leidt dat je in Nederland niet mag zeggen wat je vindt over smeerwortel en in Duitsland wél.
De ratificatie in ons land in december vorig jaar heeft verschillende aanbieders van middelen – nu nog vooral via websites –  het leven al moeilijk gemaakt. De site www.earth-matters.nl is zelfs door de codex helemaal gestopt, zeggen ze zelf en www.heel-bewust.nl is bezig het hele assortiment aan te passen.
Wat mag wel? Emigreren naar Duitsland dus. Of de formuleringen rond middelen op de gezondheidsclaims aanpassen. Ook kan massaal klagen bij de EU altijd helpen. De aanbieders van niet-codexmiddelen worden gedwongen af te zien van gezondheidsclaims in media of op het potje. Maar er mag wel gezondheidsinformatie worden verstrekt over de smeerwortels als er geen potje of aanbieder daarvan in de buurt staat, in druk, in de winkel of op een site. Dat wordt lastiger, maar het is niet onmogelijk. Op twee verschillende sites dus. Liefst eentje onafhankelijk en neutraal. Zoiets zou de gezonde branche samen kunnen organiseren. Consumenten zoals jij en ik, moeten hierdoor voortaan extra zoeken om de juiste gezondheidsinfo over de juiste middelen bij elkaar te krijgen.
Verder is er de mogelijkheid om nieuwe gezondheidsclaims te laten opnemen in de codex. Die wordt om de vijf jaar aangepast. Daarvoor moet de fabrikant wel voor grote bedragen onderzoek doen en de commissie overtuigen. Veel vertrouwen in deze route heb ik niet. Omdat de natuurgeneeskundige branche geen grootschalig onderzoek kan financieren en omdat weinigen die EU-commissieleden en hun netwerken meer vertrouwen.
Wat is bedoeld voor de ‘veiligheid’ van de burger, heeft er alle schijn van te worden gebruikt voor hele andere redenen: het buitenspel zetten van de alternatieve geneesmiddelen. En dat is niet zuiver en voedt het wantrouwen van diezelfde burger.

Rawfoodies
“De codex wijst op een machtsgreep van de farma- en voedselbranche. Dat ze verwijzen naar alles wat er in het verleden mis was, is eenzijdig; dankzij consumentenorganisaties werd al veel gereguleerd. En een paar kwakzalvers minder is dan wel niet verkeerd, maar om nu ook álle middelen te verbieden is te veel’, aldus een kritische insider die liever anoniem wil blijven.
Aan de andere kant kunnen de grotere levensmiddelenfabrikanten nu ook niet meer lukraak gezondmakers claimen en raken we hopelijk van de Becel-achtige beloftes af, wat naar het schijnt toch al helemaal niet zo gezond te zijn als de fabrikant beweert. Schijnt, als ik de discussie in de media mag geloven.
En dat gerucht dat je straks niet meer mag eten uit je eigen volkstuintje? Dat is gewoon een broodje aap. En dat doorstralen van voedsel? Klopt: alle voedsel dat verkocht wordt moet straks doorstraald zijn om alle mogelijke ziektekiemen te voorkomen. Het nadeel is – zeggen andere voedseldeskundigen – dat ons eten zijn oorspronkelijke voedingswaarde verliest, iets wat de rawfoodies, vegetariërs en natuurvoedingsliefhebbers juist waarderen. Daarvan word of blijf je juist niet gezond dus. Wie zou daar nu baat bij kunnen hebben?
De gezonde en ‘alternatieve’ branche heeft in feite al tien jaar zitten slapen. En wij als burgers zijn via de media niet of nauwelijks geïnformeerd. De invoering van de codex loopt al zo lang, ze begon zelfs al na de Tweede Wereldoorlog. De Partij van de Dieren heeft al wel eens kamervragen gesteld, maar het antwoord van de minister toen blijkt achteraf compleet noch correct, volgens ingewijden.
Van die codex gaan we allemaal heel ongemerkt veel meer merken dan we nu denken, vrees ik. Eet smakelijk!

____________________________________

Braafste jongetje
Nederland blijkt internationaal het braafste jongetje van de klas, loopt voorop in de invoering van de codex. Ons land zal het voorzitterschap van de volgende CCEURO-bijeenkomst in 2014 op zich nemen en verantwoordelijk worden voor beleidsmatige coördinatie in de Europese regio. Daarnaast zal Nederland zitting hebben in de Executive Committee (CCEXEC) en de CAC (Codex Alimentarius Committee) adviseren over de standpunten van de landen, regionale intergouvernementele organisaties en NGO’s in de Europese regio. Nederland gidsland, jawel.

Print deze pagina

Over de auteur

Ewald Wagenaar is uitgever en eind- en hoofdredacteur van Koorddanser, het maandelijkse agendamagazine voor bewustzijnsontwikkeling en spiritualiteit. Naast zijn jarenlange ervaring in het maken van bladen is hij tevens adviseur, trainer, docent, marketeer, tekstschrijver, communicatiespecialist en coach.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix