Mannenworkshop in de Gazastrook

Met een schok word ik wakker. Arabische gezangen dreunen door mijn kamer. Het is vijf uur in de ochtend en de moskee begint het ochtendgebed. Uit grote luidspeakers galmen de koranverzen de donkerte van de nacht in. Ik wrijf mijn ogen uit en probeer me te concentreren op het werk waar ik voor gekomen ben: mannenworkshop aan Palestijnse acteurs. Een broedertwist van eeuwen blijkt diepe sporen na te laten ook in de Palestijnse mensenziel…

Door Ton van der Kroon

Vroeg in de nacht ben ik aangekomen in Tel Aviv en met een taxi naar Oost-Jeruzalem gereden. Daar logeer ik bij een echtpaar dat me heeft uitgenodigd om naar Israël te komen, of eigenlijk moet ik zeggen: Palestina. Sinds enkele jaren geef ik mannenworkshops aan  Palestijnse acteurs die een driejarige opleiding volgen. Door de sores van de oorlog, de constante dreiging van gevaar en de povere leefsituatie is het soms onmogelijk om normaal theater te maken. De stress van de oorlog eist zijn tol, en terwijl het mitrailleurvuur en de raketaanvallen buiten doorgaan, onderzoek ik met de mannen binnen de innerlijke conflicten en afgronden van de ziel…

Checkpoints

Ik kleed me aan voor de volgende fase van de reis: de grenspost van Erez, de toegangspoort tot Gaza. Ik ben inmiddels bekend met de procedure: een taxi brengt me door Israël naar de rand van Gaza, tezamen met Amer. Ik neem met Amer de namen door van de deelnemers aan de groep. Vijftien jonge mannen, tussen de 18 en 35 jaar. Allemaal hebben ze ervaring met theater en spel, maar persoonlijke ontwikkeling is nieuw voor ze. Terwijl we de Israëlische wereld achter ons laten, verandert het decor. Aan de andere kant van de checkpoints is het leven volslagen anders. Geen groene heuvels meer maar kapotgeschoten huizen, stukken beton, gaten in de weg, oude rotzooi in de winkels en hier en daar een ezel. Amer en ik kijken naar de troosteloze aanblik van deze wereld: van het ene op het andere moment zijn we terechtgekomen in een Derde Wereld-land, een gebied van 10 bij 40 kilometer waar meer dan 1,5 miljoen Palestijnen verblijven die er niet in of uit kunnen. Aan de hoeveelheden vuilnis zie ik dat de situatie in een jaar verergerd is; een samenleving aan de rand van de afgrond. Hier en daar stijgt rook op uit kleine vuurtjes om het vuil te verbranden. ‘De mensen hebben al meer dan zes maanden geen salaris gehad. Er is geen geld meer sinds de hulp is gestopt. De leraren, vuilnismannen en ambtenaren hebben hun werk neergelegd,’ verklaart Amer de situatie met het vuilnis.

Damdoorbraak

In het nieuwe theatergebouw begin ik met een namenrondje en de vraag wat ze willen leren. Ik besluit het programma te beginnen met een makkelijke oefening en zet muziek op. ‘Loop door de ruimte, probeer anderen te vermijden en kijk hoe snel je kunt gaan.’ Meestal leidt de oefening tot hilariteit. Maar hier gebeurt iets heel anders. Opeens loopt een man rechtstreeks tegen de muur aan. Een ander valt op de grond en een derde begint te huilen. De hele ruimte lijkt in een oogwenk te veranderen en mijn nekharen staan overeind. Een voor een vallen de mannen neer met doodsangst op hun gezicht. Binnen 10 minuten liggen er 15 mannen op de grond te huilen. Sommige zitten er verslagen bij of staren wezenloos voor zich uit. Ik geloof mijn ogen niet. Ik ben veel gewend tijdens mijn workshops maar dit slaat alles. Het lijkt of ik op een slagveld terecht ben gekomen. Jonge mannen roepen om hulp, alsof de dood ze voor ogen staat. Ik ben nog maar een halfuur aan het werk en het lijkt of een damdoorbraak heeft plaatsgevonden. Alle emoties, angst en pijn die ze hun leven lang hebben opgeslagen komt er in één grote golf uit.

Ik kijk naar Amer die huilend het tafereel aanschouwt. Hoe is het mogelijk dat een groep jonge mannen zo innerlijk kapot en verscheurd kan zijn? En hoe krijgen we ze weer op de been? Ik vraag de oudere mannen de jongeren vast te houden en te troosten. Ik weet dat aanraking in deze situatie het belangrijkste is. Eén man is in een psychose geraakt en weet zijn naam niet meer. Zijn ogen zijn naar achteren gedraaid en hij bevindt zich in een andere wereld. Amer ontfermt zich over hem en ik ga van man naar man om met ze te praten, vast te houden en steun te geven.

Twee uur lang houdt de pijn en het gehuil aan. ‘Dit is teveel,’ denk ik, ‘hoe houdt dit ooit op?’ Zo ziet oorlog eruit: de innerlijke oorlog van jaren uitzichtloosheid, angst, verdriet en het onvermogen om vorm te geven aan deze diepe pijn en verlatenheid. Ooit hoop ik een mannengroep te geven met Palestijnse en Israëlische mannen samen, bedenk ik. Er is geen betere manier om grenzen te slechten dan door elkaars verdriet te zien. Maar eerst moet ik hier uit zien te komen en de groep weer terugbrengen in rustiger vaarwater.

Verdwaasd

De eerste mannen zijn bijgekomen en zitten in kleine groepjes te praten. De jongen in psychose heeft nog steeds moeite om weer bij bewustzijn te komen. ‘Kijk me aan’, zegt Amer. ‘Kijk in mijn ogen.’ Zijn benen en handen zijn slap. Een van de mannen haalt koud water en als hij na een half uur nog niet bij zinnen is, geef ik hem een klap in zijn gezicht. ‘Hé daar, het is klaar. We gaan eten!’ Waarschijnlijk volstrekt onverantwoordelijk, maar ik weet niet meer wat te doen. Ik ben kapot. De jongen doet zijn ogen open en kijkt me glazig aan. ‘Eten!’ Zeg ik en ik wijs naar mijn mond. Hij staat op en loopt verdwaasd met ons mee. Met Amer heb ik afgesproken dat we de avond met de groep bij elkaar blijven zodat we na kunnen praten over wat er gebeurd is. We bestellen eten en gaan met auto’s naar het strand.

Eenmaal aan het strand gekomen slaat de stemming om. En niet veel later wordt er gezongen en gelachen en zijn we blij dat we de middag overleefd hebben. Sommige mannen duiken de zee in. Tot laat in de avond wordt er nagepraat. Een jongen vertelt dat toen de muziek begon hij het gevoel had over lijken te lopen die hem langzaam naar beneden trokken.

We spreken over de toestand in de Gazastrook, de moeilijke situatie van hun leven en de eindeloze wanhoop waar ze mee worstelen. Een totaal gevoel van depressie en apathie lijkt zich continue op te dringen. De meeste mannen zijn sinds hun geboorte opgegroeid in de vluchtelingenkampen die na de zesdaagse oorlog ontstonden. Terwijl hun ouders nog herinneringen hadden aan hun vroegere dorpen, kennen deze mannen niet anders dan de Gazastrook. Jeruzalem hebben ze nog nooit gezien terwijl ze er ongeveer 100 kilometer vandaan woonden. Veel mannen zijn nog steeds single: door de slechte economische omstandigheden hebben ze geen werk of baan en kunnen zich daardoor geen bruidschat veroorloven, waardoor de meesten geen vrouw of gezin hebben. Gewoon met een vrouw naar bed gaan zit er in deze Islamitische cultuur niet in, want dat is een doodszonde. Kortom, voor de meeste jonge mannen is de situatie uitzichtloos. Het theater is hun enige uitvlucht uit een wereld die één groot drama lijkt.

Broedertwist

De volgende dag probeer ik het programma zo rustig mogelijk te houden. Ik vertel veel over het werk wat we doen, waarin je door lagen van emoties en oude gedachtepatronen steeds dieper tot de kern komt. De mannen luisteren aandachtig en langzaamaan vallen de puzzelstukjes van de dag ervoor op hun plaats. De verhalen komen los over ouders, geweld, de oorlog, geliefden, seks en alles wat hen bezig houdt. Het lijkt alsof het gehele conflict van de westerse en islamitische wereld zich hier afspeelt op een vlak ter grootte van een speelzaal. Het Midden-Oosten is het ventiel waar de spanning van drie religies zich ontlaadt: het christendom, het jodendom en de islam. Ik denk terug aan de keer dat ik met vier Palestijnen na afloop van een workshop in Hebron naar de kerk van Abraham en Sarah loop. Terwijl enkele joodse soldaten de kerk bewaken, loop ik als ‘christen’ samen met vier islamieten de kerk in – of was het een moskee of synagoge? Hier ligt de aartsvader van de drie religies die al eeuwen met elkaar in strijd zijn, als drie broers die elkaar niet kunnen uitstaan. Hoe lang moet deze broedertwist nog duren voordat we tot het inzicht komen dat we allemaal van dezelfde vader afstammen?

Ton van der Kroon geeft al jaren mannenworkshops. Hij is auteur van een viertal boeken waaronder ‘De Terugkeer van de koning; het boek voor mannen over liefde, lust en leiderschap’ (6e druk, Ankh Hermes). Ieder jaar organiseert hij een Healing Conference in Jericho, geïnspireerd door de oude kennis van de Essenen. Dit jaar is de zesde conferentie van 3 – 9 mei 2010 met als thema ‘Co-creation’. Voor meer informatie kijk op www.tonvanderkroon.nl.

Print deze pagina

Over de auteur

Bovenstaand artikel is geplaatst door de redactie van Koorddanser. Wil je de auteur van dit artikel een bericht sturen, mail dan naar redactie@kd.nl.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix