Spiritualiteit op de hogeschool

Hans Kunneman verzorgt een spirituele ‘minor’ in het reguliere hbo

Drie keer stootte Hans Kunneman zijn neus: natuurlijk paste ‘spiritualiteit’ niet op een reguliere hbo. Vipassana-meditaties, yoga, vijf ritmes, tai chi, familieopstellingen, spiral dynamics, geweldloos communiceren, luisteren naar de stem van je ziel? Op een hbo- lesrooster? Welnee. ‘En toch moet het mogelijk zijn’, dacht hij. Tot er een nieuwe programmadirecteur bij hogeschool INHolland kwam die er wel iets in zag. In een jaar verachtvoudigde het aantal deelnemers en werd er een wachtlijst ingesteld. Een kijkje.

Door Ewald Wagenaar

Je bent spiritueel betrokken, geeft workshops in meditatie in luisteren naar jezelf en als gitarist/componist doe je daar wat met muziek bij. En je schreef een boek ‘Vind je bron’ (met cd) waarbij ‘meditatief luisteren als sleutel voor creativiteit en inspiratie’ wordt ingezet. Maar Hans Kunneman wilde meer, meer mensen kennis laten maken met het ‘zelfontdekken’, het ontdekken van jezelf. Als docent verbonden aan het conservatorium van hogeschool INHolland had hij een ingang om zijn ideeën te lanceren. INHolland is actief in onder meer Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Een toegangspoort naar dui-zen-den studenten. Als die toch ’s bereikt zouden kunnen worden…

Na drie afwijzingen van programmadirecteuren gaf Hans het niet op, de droom prikkelde te stevig. Maar op een dag draaide de wind en trad er een nieuwe programmadirecteur aan bij INHolland, Gerard Möhring. Deze zag er wel iets in en vroeg, daarbij gesteund door lector Daan Andriessen, een heroverweging aan. En de goedkeuring kwam. Eindelijk.

Wat er kwam? Een volwaardig minor-programma onder de titel ‘Vind je bron’. Een minor is te vergelijken met een zelf te kiezen bijvak dat hbo-studenten verplicht moeten volgen en waarvoor ze studiepunten krijgen. Iedere hbo-student moet twee van die minors naast het eigenlijke hoofdvak doen.  Er bestaan verdiepende en verbredende minors. In een verdiepende minor gaan ze dieper in op een aspect van de hoofdstudie. In een verbredende minor kiezen ze juist iets wat letterlijk de ‘horizon’ verbreedt. ‘Hé, dat zou kunnen betekenen dat een spirituele verkenning best onder de definitie van een verbreding zou passen’, bedacht Hans al in 2002 toen de hbo’s fuseerden tot INHolland. In de loop van de jaren werd competentiegericht onderwijs steeds belangrijker en ontstond ruimte voor het ‘werken aan jezelf’. Wat uiteindelijk dus na drie pogingen van Hans toch werd goedgekeurd.

Vipassana

Het hele minor-programma bestaat uit een 9-weeks fulltime lesprogramma. Kunneman: ‘In februari 2009 ging de eerste groep van start. Het programma werd door studenten zo goed beoordeeld dat het zich snel doorvertelde. We hebben nu een wachtlijst. In het cursusjaar 2009-2010 wordt het programma acht keer verzorgd. Ik vind het geweldig. En de studenten ook: het slaat aan en de evaluaties zijn gunstig. Iedereen is tevreden, ook het management.

De inhoudelijke opzet heeft als kernthema ‘innerlijk luisteren’. Het gaat er daarbij om dat de studenten verbinding maken met wat er in hun innerlijk gebeurt; rationeel, gevoelsmatig en intuïtief. Ik geef zelf een werkcollege over innerlijk luisteren en wat je daarbij zoal tegenkomt. Bijvoorbeeld: gedurende de minor moet iedereen vanaf het begin dagelijks vóór het ontbijt 40 minuten stil zitten en mediteren. Verspreid over de rest van de dag nog ‘s twee keer 20 minuten. De meditatietechniek is gebaseerd op de vipassana-meditatie waarbij het waarnemen van wat er is, centraal staat. Reken maar dat dit confronterend is. Sommigen vinden het moeilijk en moeten eerst door hun weerstand heen. Dat vereist wilkracht. Ze ontdekken dan dat er iets in henzelf is dat niet wil. Die twee kortere meditaties voor de rest van de dag kunnen ze combineren met wat ze aan onderwijs aangereikt krijgen, bijvoorbeeld het mediteren op onderwerpen die in de minor worden aangeboden. Maar ze kunnen die meditaties ook combineren met hun eigen liefhebberij, zoals joggen, kitesurfen, skaten. Deze bezigheden moeten ze dan ‘meditatief’ en met veel zelfobservatie doen. Het gaat dus om (jezelf) waarnemen en observatie, uiteindelijk dus om bewustwording.

Geblokkeerd

Op het programma staan naast meditatielessen en werkcolleges veertien ervaringsgerichte workshops met onder meer Inca yoga, tai chi, vijf ritmes-dansen, omgaan met verlangen, aanraken, familieopstellingen, spiral dynamics, geweldloos communiceren, stem van je ziel en muziek. Eerst het contact of de verbinding met jezelf zodat ‘het’ gaat stromen. Hans: ‘Want als je dingen doet zónder jezelf, gaat het stokken. Dat weet ik uit ervaring als musicus op het podium. We noemen dat ‘grasping’, het contact met jezelf verliezen en toch blijven doormodderen. In de minor leren de studenten dit contact met zichzelf vast te houden en zo de dingen vanuit zichzelf te doen.’

Hans maakte zelf een lange spirituele reis langs meditatievormen, tarot, Jung, zen, taoïsme, haptonomie en omschrijft zich als een ‘alleseter’. Ik voelde me lange tijd geblokkeerd als ik voor publiek moest optreden. Dat kwam omdat ik dan niet voldoende in mijn lijf zat. Ik ontdekte dat het gaat om focus (aanwezig zijn in het nu), vuur (of motivatie) en veiligheid.’

Hoe ‘spiritueel’ kun je in deze minor zijn? Of: wat is de ruimte voor het transpersoonlijke aspect, God, het Onnoembare, of hoe je het ook wilt noemen? Hans: ‘Dat deel moeten de studenten zélf inkoppen. We willen dat niet voor ze invullen. Maar als we praten over de yin-kant van je leven, dan wordt het vanzelf ‘spiritueel’, dan komen ze zelf wel uit op ego-overstijgende niveaus. En als je aandacht geeft aan de ‘waarnemer’ zit je immers al in het hart van spiritueel bewustzijn. We zijn wel voorzichtig met het invullen ervan. Vijf moslima’s die eerder de minor deden, integreerden het bewustzijn dat ze ontwikkelden in hun eigen geloofspraktijk. Ik schep als docent voorwaarden voor het ontdekken. En ja, ze ontdekken. Dat weet ik omdat ze gedurende de minor een dagboek moeten bijhouden dat ik lees om er feedback op te kunnen geven, om te weten hoe het met ze gaat en wat de opdrachten met ze doen. Daardoor weet ik dat bij 70 procent van de studenten een belangrijke ontwikkelingsstap wordt gemaakt.’

Familieopstellingen

Persoonlijke ontwikkelingen kunnen heftig uitpakken; mensen komen oud zeer, karmische problemen, blokkades en wat niet meer tegen. Hans: ‘Zeker. Grote problemen spelen ook bij jonge volwassenen. Bijvoorbeeld ontdekte een student in die meditaties haar paranormale talent. Ze moest leren om stemmen die ze onvrijwillig hoorde een plek in haar leven te geven.  Ook zijn er studenten met uittredingservaringen tijdens de meditaties. Mediteren betekent aandacht hebben voor wat er is. Hierdoor kan het ook zijn dat er trauma’s aan de oppervlakte komen. Studenten met dat soort problemen vragen dan extra aandacht. Ik functioneer dan als hun coach en help ze om de vraagstukken op te lossen.’

Je werkt met de leeftijdsgroep van ongeveer 18 tot 25 jaar . Hoe ervaar je deze generatie? Hans: ‘Ze zijn snel en adaptief. Ze wijken af van mijn generatie – 40’ers en 50’ers – omdat ze veel meer factoren in het leven een plek moeten geven. Ze zijn erg druk met van alles, projecteren veel in het materiële en fun is erg belangrijk. Ze kunnen wel snel en zonder omwegen bij hun hart komen. Ook gaan ze snel de diepte in. Dat zie ik bij de lessen ‘familieopstellingen’. Die vormen vaak een omslagpunt in de minor, omdat familieopstellingen zo evident niet-rationeel zijn en vaak eerdere ideeën over ‘hoe het leven in elkaar zit’ op hun kop zetten . Dit heeft een grote impact op ieders proces, ook als ze daarbij als representant werden opgesteld. Bovendien geeft zo’n gemeenschappelijke ervaring – als een hele klas in tranen raakt bijvoorbeeld – een sterke onderlinge gehechtheid. Opmerkelijk is dat na zulke ‘ontdekkingen’ de studenten beter in hun vel komen te zitten, wat je ook in hun professionele rol terug ziet. Logisch natuurlijk, want je bent het als professional in eerste instantie zélf die het moet waarmaken.’

Meedoen

What next? Hans: ‘Mijn drive is een steentje bij te dragen aan de paradigmaverschuiving in de wereld. Overal zie ik beweging. Het onderwijsland is wat dat betreft nog een woestijn. Met deze minor komt daarin een begin van verandering. Dat ik dit wil uitbreiden is begrijpelijk. Het zou prachtig zijn als andere hbo-instellingen ook dit type onderwijs een kans zouden geven. Langzaam maar zeker komt er elders ook meer van de grond: op de hogeschool Utrecht is een post-hbo opleiding Mindfulness gestart en op de hogeschool Saxion wordt vanaf september de spirituele minor ‘Spirit’ aangeboden. Instellingen komen steeds vaker langs en kunnen dan – voor niets – alle info, documenten etc. krijgen die ze nodig hebben. Ze mogen alles overnemen. Maar ook denk ik aan een train-de-trainer-programma omdat het aantal studenten en groepen zo snel uitbreidt en we de kwaliteit op het goede niveau moeten borgen.’

Het is tijd, Hans nodigt me uit om een les mee te lopen. Ik neem plaats tussen de jonge twintigers. Twee subgroepen studenten geven een presentatie over een onderwerp dat ze nader hebben bestudeerd: ‘dromen’ en ‘kunst en zijn helende werking’. Halverwege de presentatie over dromen begint een spreekster te wankelen en lijkt flauw te vallen en zakt door de knieën op de grond. Consternatie. Een bijzonder moment voor de student, dat dit uitgerekend nu en bij dit onderwerp in deze ervaringsgerichte minor haar overkomt. Hans begeleidt haar goed en spreekt met haar af dat ze ‘er samen later goed naar gaan kijken’, want ‘dit vraagt om aandacht’.

En als er even later in dezelfde presentatie wat mysterieuze utube-beelden worden vertoond om iets duidelijk te maken, trekt een andere studente het niet. Tranen en weer consternatie. ‘U moet niet denken dat het altijd zo gaat hoor’, verzekert een andere studente me. Ik geloof haar.

De tweede presentatie gaat over ‘helende kunstexpressie’. We gaan een kaarsvlam met houtskool tekenen en daarna iets boetseren na een geleide visualisatie. Weer staat het ervaren en erop reflecteren centraal. Ik zie dat de studenten inderdaad snel door hebben hoe ze kunnen reflecteren op hun creatie én zichzelf. Het inzicht komt automatisch, direct en snel mee.

Hans na afloop: ‘Je ziet dat er snel iets wezenlijks bij ze wordt geraakt. Er kan soms meer aan de hand zijn en ook meer nodig zijn dan een coachingsgesprek. Voor zulke gevallen staat ons een heel netwerk van hulpverleners ter beschikking waardoor we voor alle escalaties de juiste begeleiders aan boord hebben. Er staan hele goeie en deskundige mensen achter me. Ik voel een persoonlijke en professionele verantwoordelijkheid om de nazorg goed in te vullen. Ik ga overigens werk maken van een adviesraad om de maximale kwaliteit blijvend te kunnen verzorgen. Het is zulk nuttig én prachtig werk …

Meer info: www.hanskunneman.nl

Hans Kunneman: ‘‘Mijn drive is een steentje bij te dragen aan de paradigmaverschuiving in de wereld. Overal zie ik beweging. Het onderwijsland is wat dat betreft nog een woestijn.” (foto Raphael Drent)

 

Print deze pagina

Over de auteur

Ewald Wagenaar is uitgever en eind- en hoofdredacteur van Koorddanser, het maandelijkse agendamagazine voor bewustzijnsontwikkeling en spiritualiteit. Naast zijn jarenlange ervaring in het maken van bladen is hij tevens adviseur, trainer, docent, marketeer, tekstschrijver, communicatiespecialist en coach.

Reacties zijn uitgesloten.

Powered by Ambrix