Rare jongens die non-dualisten…

De zomer was een uitstekende gelegenheid om kennis te nemen van een boeiende stroom nieuwe boeken over eenheidsbewustzijn. Maar er zijn non-dualisten en non-dualisten.

Door Ewald Wagenaar

De spirituele zoeker die wenst door te dringen in de ‘essentievanalles’ ontmoet vroeg of laat het eenheidsbewustzijn. Op dit pad treft de zoeker of ‘vinder’ een brede variatie stromingen, tradities en scholen aan.

De grootste groep – naar ik vermoed – zit in de slipstream vanIndiër Shri Nisargadatta Maharaj (dit laatste spreek je uit als ‘ma-ha-ratzj’, 1897-1981). Hij was leerling vanzijn beroemde landgenoot Ramana. Ramana was een geleerd en intelligent mens die de ‘zijn ware natuur realiseerde’ op tamelijk jonge leeftijd en er jarenlang voor koos om te zwijgen, zich één voelend met alles. Wat er midden 20e eeuw toe leidde dat hij lang met niks leefde en nietvan zijn plaats kwam terwijl ongedierte aan zijn tenen knabbelde en zijn kleren letterlijk verrotten. Ja, echt gebeurd. Zijn lering komt erop neer dat je, door je steeds verder te verdiepen in de eeuwige vraag ‘wie ben ik’, uiteindelijk qua bewustzijn bij de Alziel, het Absolute of het Bewustzijn uitkomt. Dat is niet iedereen gegeven, maar Ramana leefdevanuit dat bewustzijnsniveau. Wat ik over dat niveau kan beweren is slechts domme tekstvan een onverlichte; het absolute Bewustzijn, ‘absolute consciousness’, het allerhoogste is namelijk allesomvattend. Daarin is alles. Iedereen. De ontelbare en grappige, destructieve, complexe  menselijke illusies incluis. Het is het Kennenvan het kennen, het Ik dat mij al kende voor mijn geboorte. Ramana bezong de berg waarop hij uitzicht had uitvoerig; de berg was voor hem de verbeeldingvan dat eeuwige Kennen, Zijn, Bewustzijn of hoe je het ook wil noemen.

Hippies

Op een dag meldde de minder geletterde middenstander en kioskeigenaar Nisargadatta zich bij Ramana en werd zijn leerling. Drie jaar later zag Nisargadatta ‘het’ ook, liet alles los en trok de wereld in. Vond zijn familie niet leuk. Een medediscipel haalde hem over het leven in het nieuwe bewustzijnsniveau in de eigen en oude omgeving voort te zetten. Zo geschiedde. Na enige tijd kwamen er steeds meer mensen bij deze kleine pittige manvande straat. Geen poëtische of lyrische spirituele lofzangen op het hogere zoals Ramana, maar keiharde confronterende teksten, met snerpende stem uitgesproken of geschreeuwd zelfs. Het was de tijd dat hippies uit het Westen zich naar India spoedden voor nieuwe impulsen. Nisargadatta, intussen al een meester, een maharaj, ontving ze op minimalistische wijze. Een bovenhuis in de drukste stadvanhet land, vlakbij een vreselijk stinkend straaturinoir. Zonder airco in de kamer. Nisargadatta kreeg de naam ‘ego-kraker’; hij maakte het zelfgeconstrueerde ego of ikjevande bezoekers steevast met de grond gelijk. Wie een deelvandeze gesprekken – goed weergegeven in het vuistdikke boek ‘I Am That’ (in Nederland ‘Ik Ben Zijn’) – leest, krijgt een bijzonder beeldvanzijn ideeën en methodiek. Omvande tegenstrijdigheden nog maar te zwijgen. Want hij gaf zijn bezoekers antwoord op hun vragen, afgestemd op ieders niveau, wat ertoe leidde dat hij zichzelf op veel plaatsen lijkt tegen te spreken. Op internet kun je overigens nog wel filmpjes zienvanzijn voordrachten en satsangs. Het gaat om gedigitaliseerde 8-mm opnames. We zien daar een klein schriel mannetje in lotuszit op een verhoginkje zich regelmatig druk maken over domme vragenvanego’s, geholpen door vertalers die het soms beter wisten. Stephen Wolinsky is beheerdervaneen groot deelvanhet film- en audioarchiefvanNisargadatta en het is te hopen dat hij snel financiering vindt om het archief op internet te krijgen of te vertalen en voor het publiek te ontsluiten.

Waarom? Omdat Nisargadatta de rauwe weg naar het oorspronkelijke bewustzijn toegankelijk heeft gemaakt voor de doelgerichte westerling. ‘Leer de dingen te zien zoals ze werkelijk zijn en niet zoals je denkt dat ze zijn’, zegt hij in het beginvanIk Ben Zijn. Dat is de eerste stap op weg naar het afscheidvanje zelfgeconstrueerde onechte ikje alias ego en het beginvande realisatievanje Ware Zelf.

Onrustige mind

Uit de Ramana-Nisargadattalijn komen vele advaitaleraren voort die nu nog steeds actief zijn, waaronder Douwe Tiemersma, met wie Koorddanser deze maand een kennismakingsworkshop organiseert over non-dualiteit. Zie elders.

In het recent verschenen boek met toesprakenvanNisargadatta ‘Bronvanhet Zijn’ gaat hij dieper in op waar het werkelijk om gaat: het overstijgenvanhet ik om te komen tot een besef en realisatievanhet Ik met hoofdletters, het Ik Ben waarin álles verschijnt en verdwijnt en dat zelf eeuwig is, grenzeloos en tijdloos. In dit Bewustzijn is geen persoonlijk ikje meer en zijn gedachten, gevoelens, herinneringen en ervaringen rimpelingen in het bewustzijn, kleine gebeurtenissen. De Ramana’s, Nisargadatta’s en talvanhun volgelingen leven in of uit deze hoogste bewustzijnstaat. Ten diepste zijn ze niet langer meer een íemand maar een niemand of beter, álles.

Adyashanti is ook zo iemand uit de non-duale advaitatraditie. Hij beschrijft in zijn boeken en lezingen zijn realisaties. Zijn onlangs in het Nederlands verschenen boek ‘Het eindevanje wereld’ is een aanrader voor de zoeker op dit non-duale pad. Hij onderscheidt ten minste drie realisatiefasen: de eerste is de realisatievanhet ‘hoofd’. Daarin ontdekt de persoon dat zijn denken een illusie is, een voortdurende rommeling en centrifugevanvoorbijstromende gedachten, opborrelende concepten en eindeloos veel projecties op de omgeving. Heel vermoeiend eigenlijk onze ‘mind’, want het is nooit rustig, zolang je leeft. Te gaan ervaren dat dit gerommel in je hoofd nu eenmaal even onvermijdelijk als het voortdurende kloppenvanje hart is, en dat je niet je gedachten bent, is de eerste stap op weg naar bevrijding, realisatie of verlichting. Zegt hij met andere woorden. Bij de volgende stap zijn je emoties aan de beurt. Allemaal illusies. Gevoelens zijn prachtig, maar – alweer – je bént niet je gevoelens, al zeggen ze wel heel veel over de aard en opvattingenvanje ikje. Ga ze waarnemen, ze zien voor wat ze zijn: tijdelijke ervaringen en bewegingen in het gevoelsleven. Maar nooit écht. Als de wind over de bomen, zou je kunnen zeggen. Eventjes beroeren ze je ik-werkelijkheid, maar even later is het weer rustig, of juist niet.

Vaag

De laatste fasevanzelfrealisatie en het stijgen naar het hogere bewustzijn c.q. verlichting die Adyashanti noemt, bestaat erin dat je loskomtvande eeuwige ik-kramp, meestal in het onderste deelvanje romp gelokaliseerd. Hier vindt de laatste fasevande bevrijdingvanhet ikje plaats: álles loslaten en laten voor wat het is, zónder het te willen benoemen of je emoties erbij vast te houden. Wie tot zover komt is al een flink eind op weg en kijkt wezenlijk anders tegen de wereld, zichzelf en de gebeurtenissen aan. Om met Adyashanti te zeggen: dan is het eindevanje wereld aangebroken. Er is niets meer dat je ikje graag benoemt, vasthoudt, als het zijne (of hare) beschouwt. De wereld is dan onderdeelvanhet bewustzijn geworden dat jij draagt. Vanaf hier worden woorden overigens een beetje ‘dun’ of ‘vaag’ zo je wilt, want op dit niveau zijn woorden weer ‘handgrepen’ waaraan het ikje betekenissen en zelfbevestiging kan ontlenen. Want om zelfbevestiging gaat het altijd met ons ikje. En dan hebben we het niet over grote ego’s, waaraan niet alleen spirituelen vaak een hekel hebben, maar ook aan de ikjes die aan grote ego’s een hekel hebben omdat ze zichzelf daarmee bevestigen; ze zijn immers ikjes die niet zó zijn. Het ikjevanieder mens is zo enorm slim en aalglad in het zichzelf bevestigen, dat het rustig een wonder mag heten dat er mensen zijn die eraan zijn ontstegen, of beter, die het ikje hebben opgelost in een groter bewustzijn.

Terug naar die Ramada-Nisargadatta non-dualisten. Moge hij in vrede rusten: Alexander Smit was ook een volgelingvanNisargadatta, hij schreef hierover en gaf leuke satsangs die je op advaitaweb.nl nog steeds (en gratis) kunt bekijken. De luchtigheid waarmee hijvanuit dit hogere bewustzijn sprak en handelde is nog steeds zalf voor de ziel (vanhet ikje). Hij wees ondubbelzinnig in de juiste richting en deed dat op een milde manier. Onlangs verscheen zijn postume boek ‘Kennendheid’ bij Samsara. Moet je lezen als je iets meer over dit non-duale te weten wilt komen. Maar bedenk wel: met bedenken en voelen kom je er niet. Die helpen alleen maar bij het eerste stukjevande weg. ‘In zelfrealisatie leef je eigenlijk alleen maarvanuit die waarnemendheid,vanuit die kennendheid. Van daaruit laat je alles zijn verhaal vertellen. Dat is de plek waar geen binding is, waar geen gevangenschap is, waar je dus vrij bent. Ga naar die kennendheid, realiseer die kennendheid en daarin lost alles zichzelf op’, aldus Smit, en ‘Zelfrealisatie is eigenlijk niets anders dan in overgave ervaren wat ervaren wil worden.’ Over zijn meester Nisargadatta zei hij: ‘Nisargadatta zei altijd: “Wat jullievanmij vinden, interesseert me niet, want wat jevandaagvanme vindt, kun je morgen weer veranderen. Ik ben geen gedachte in mijn hoofd en zeker geen gedachte in jouw hoofd.” Waarmee hij natuurlijk ieder die hier even dieper over nadenkt, direct uit de zelfgeschapen balans bracht.

Masochistisch

Nu komen er uit de mondenvandeze non-dualisten buitengewoon wijze woorden en zinnen die je denken dagenlang bezig kunnen houden, want het ikje vindt deze mannen en hun ego-krakers niet zo heel erg leuk. Ze zijn ongrijpbaar, niemanden eigenlijk en totaal niet vatbaar voor vleierij, noch heeft iemand ooit een ‘discussie’ met Nisargadatta ‘gewonnen’, hoewel Smit hem ooit aardig op de kast schijnt te hebben gejaagd.

Toch monstert er af en toe een reiziger in ons land aan om in de geestvandeze grote mannen een kunstje te tonen. Want wie eenmaal een gaatje heeft gevonden omvanuit het Absolute Bewustzijn te zijn, mag rekenen op een grote bonus aan leergierige volgelingen, verzameld in satsangs, intensives etc. Recent deed eneJohn de Ruiteruit Canada Amsterdam aan. Hij presteerde het om onbeweeglijk op een stoel op het podium voor zich uit te staren, in eenvande twee opgestelde camera’s, dat wel. Hij. Sprak. Natuurlijk. Langzaam. Want. Dat. Hoort. Bij. De. Show. Van. De. Importwijze. Deze satsang stond bolvande ‘domme’ vragen waarmee iedere therapeutisch geschoolde onmiddellijk raad zou weten. En wie dat vocabulaire miste, kreeg de neiging vragenstellers een schop voor de kont te geven. Gewoon omdat de antwoorden heus nietvangene of Absolute Zijde hoeven te komen om duidelijk te zien dat vragenstellers er een potjevanmaakten in het door het ikje geregeerde leventje.

De Ruiter is eenvande vele show-nondualisten. Een andere hult zich weliswaar in stilzwijgen, maar manifesteerde zich anoniem in een boek. Als Zil Chezero liet hij zich in de kroeg strikken door een jonge vrouwelijke zoekster. Die eenmaal aan zijn voeten en 5000 euro lichter met een groepje plaats had genomen. Wel, was Nisargadatta een ego-kraker, Zil Chezero dan zeker een spirituele sado-masochist. Iedere vrager kreeg ervanlangs en bij brak zelfs de goed in non-dualiteit ingevoerde aanwezigen af tot op de grond. Daarbij een letterlijke schop onder de kont zelfs niet schuwend (“Waarom ben je kwaad, om dit gevoel in je kont of om de herinneringvanmij die hem schopt?”). Deze onbekende maakt zoekers letterlijk gek door te spelen met perceptie, associaties en gedachten, en de menselijke gewoonte deze als ‘eigen’ en ‘aspectvanmijzelf’ te beschouwen. Wat dat betreft is deze masochistische vormvannon-dualiteit eerder een uitwas dan een kernactiviteitvanadvaita.

Een zeer leesbare, om niet te zeggen populaire, inleiding op het advaitische gedachtegoed krijg je overigens ook via de boekenvanEckhart Tolle, met name goed weergegeven in de wereldbestseller ‘De krachtvanhet Nú’.

Zegt de ene non-dualist dat je moet mediteren op de essentievan‘ik ben’ om te komen tot dé ‘Ik Ben’ en de ander op ‘grenzeloze openheid’ of ‘waarheid’ (Jed McKenna), weer een ander zoals Tolle predikt het ‘nu’ als de brug naar volledig Zijn. Door je voortdurendvanhet nú bewust te blijven, kun je de gedachte- en emotiestroom die jevanje ware natuur scheiden, overstijgen. Centrale rol speelt dan weer de getuige die dit innerlijk waarneemt. Je neemt de waarnemingen zoals ze zijn: bewust, zonder oordeel.

Want helemaal terug naar de kern: het Bewustzijn dat alles in zich draagt, de Bronvanalle kennen, Kennendheid, het Ene waaruit alles steeds verschijnt, het Niks, het Al of God, om een menselijk concept erbij te halen, is niet te herhalen, reproduceren of te spelen: het Is Zijn Zelf. En nog meer. En daarin ligt alles wat je bent. En dat is weer de prachtige beloftevanieder die daarnaast op zoek gaat: jezelf vinden. Ik Ben. De Weg. De Waarheid. En het Leven. Maar de auteursrechthebbende hiervanis al 2000 jaar geconfisqueerd door weer een andere spirituele traditie en organisatie. Ja, we moeten echt ’svandat ikje af…

Meer lezen: Ramana Upanishad, redactie P. Renard (Felix Uitgeverij), Ik Ben Zijn, Shri Nisargadatta Maharaj (Altamira Becht); De Bron van het Zijn, Shri Nisargadatta Maharaj (Uitgeverij Advaita); Kennendheid, Alexander Smit; Adyashanti, het einde van je wereld; Unveiling Reality, John de Ruiter; sigaar uit eigen doos, Zil Chezero (ArbyProD, alleen via www.zilbiz.com); Kracht van het Nu, Eckhart Tolle (Ankh-Hermes nu in luxe gebonden editie).

Kennismaken met non-dualiteit? Dat kan met Koorddanser en Douwe Tiemersma op zaterdag 20 november in Gouda. Zie ook www.kd.nl/evenementen.

Tussen je gedachten

Als je liever rook dan vuur hebt
sta op dan en ga.
Want ik ben nietvanplan je mind
af te stompen met beroete kennis.

Nee, ik heb iets anders in gedachten.
Ik hebvandaag een vlam in mijn linker-
en een zwaard in mijn rechterhand.
De schade wordtvandaag eens niet beperkt.

Want God is in een bui
om je rijkdom te plunderen en
je naakt in zo’n ademstokkende armoede te smijten
dat wat ervanje over is,
niet meer is dan een schim.

Blijf niet rondhangen om deze vlam
stikkend in je gepieker.
Dit is geen kampvuurliedje
om je sussend in slaap te wiegen.

Duik nu in de ruimte
tussen je gedachten
en verlaat deze droom
voor ik de hele bende af laat fikken.

Adyashanti (vert. Wilma Wedman)

Print deze pagina

Over de auteur

Ewald Wagenaar is uitgever en eind- en hoofdredacteur van Koorddanser, het maandelijkse agendamagazine voor bewustzijnsontwikkeling en spiritualiteit. Naast zijn jarenlange ervaring in het maken van bladen is hij tevens adviseur, trainer, docent, marketeer, tekstschrijver, communicatiespecialist en coach.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix