Tussen volks abracadabra en kosmische wijsheid

Magisch Egypte te kijk in RMO te Leiden

Egyptische magie is mystiek. Het is een inwijdingsweg die gegaan wordt door te mediteren en het doen van rituelen. Rituele handelingen komen ook voor en ze zijn niet gericht op inwijding, maar komen voort uit angsten (bezweringen) of respect voor de goden.

De rituelen uit het oude Egypte zijn heel precies geënsceneerd om een exacte afspiegeling te zijn van het goddelijke. Kleuren, geuren, gebaren, woorden, muziek en voorwerpen zijn niet toevallig gekozen, en vaak vervaardigd door begaafde kunstenaars. Egyptische magie heeft beslist een rationeel aspect als het om feitenkennis gaat. Maar Egyptische magie spreekt tot het hart, niet tot het hoofd. Egypte spreekt al eeuwen tot de verbeeldingen van mensen over de hele wereld. Archeologen graven vanuit dieptes de schatten uit deze cultuur op en geven er betekenis aan. Archeologen volgen meestal theorieën en ze hebben geen kennis van de mystieke wetmatigheden. Als gevolg daarvan worden bijvoorbeeld hiërogliefen ontdaan van de mystiek. En juist daarover gaat Egyptische magie.

Ter illustratie een citaat uit het boek ‘De Rebel in de Ziel’, van Bika Reed (mystica en geleerde die meerdere titels op haar naam heeft staan). Het boek gaat over de strijd die het ego (de rebel) voert met de ziel.

“Het bewustzijn beweegt zich door de Onderwereld van poort naar poort, volgens een langzaam bezielingsproces. Voor Egypte zijn leven en bewustzijn synoniem. Dood zijn betekent niet-ontwaakt zijn en inert, voortbewogen worden als een blad in de wind. Dood zijn is voor Egypte een toestand van onbezieldheid die voorafgaat aan bewustzijn of leven. Het bezielingsproces, in Het Boek der Poorten beschreven, werd Tevoorschijn komen in de Dag genoemd. Het was ook de titel van vele in de graven gevonden papyri, en werd enkel door de eerste grafrovers Het Boek van de Dode Mens genoemd. Op deze titel werd later beslag gelegd door Egyptologen, die de naam toekenden aan een groep van deze papyri die vervolgens Het Dodenboek als titel kreeg.”

Power

In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is tot en met 13 maart 2011 een bijzondere en indrukwekkende tentoonstelling te zien over Egyptische magie. Dr.Maarten Raven heeft stukken uit het Louvre en het British Museum naar Leiden gehaald en samen met de collectie die het RMO zelf al heeft, is het een gevarieerd geheel geworden. Dr.Maarten Raven (1953) is conservator Egypte van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Hij organiseerde vele tentoonstellingen over de faraonische cultuur.

Bij binnenkomst verwelkomen twee grote beelden van de godin Sekhmet (die met het leeuwinnenhoofd) de bezoekers. Ze stralen werkelijk iets uit. Dat is ook niet zo verwonderlijk omdat de Egyptenaren hun godenbeelden oplaadden met energie. De god woonde in het beeld en diende tevreden te worden gehouden. Sekhmet was me d’r eentje. Haar naam komt van het woord Sekhem, dat power en macht betekent. Naast haar wrede bloeddorstigheid was ze ook de godin van de artsen en genezers.

In de vitrines van de tentoonstelling liggen allerlei beeldjes en voorwerpen die met magie te maken hebben. Maarten Raven vertelt geïnspireerd over de rol van magie in het leven van de Egyptenaren, ook in het gelijknamige boek dat Walburg Pers ter gelegenheid van de expositie uitgaf (zie verderop). De magiërs behoorden tot de elite van het volk. Ook omdat zij tot de één procent behoorden die het schrift beheersten. Het schrift was door de god Thot (met het ibishoofd) aan de mensen gegeven. De magiërs waren ook artsen, architecten, vooraanstaande ambtenaren, sterrenkundigen, bestuurders, schrijvers, priesters etc. De Egyptenaren wilden zeker weten dat de zon de volgende ochtend weer op zou komen, dat Ra niet ’s nachts de strijd zou verliezen en verzwolgen zou worden in de onderwereld. Ze wilden dat de Nijl zou overstromen als het land te droog en onvruchtbaar werd. Magiërs deden grondig onderzoek naar de natuur en haar verschijnselen en hadden macht en aanzien.

Tegenwoordig hebben magiërs geen macht en aanzien meer. Maar artsen, architecten, vooraanstaande ambtenaren, astronomen, politici, schrijvers en priesters hebben dat wel. Zij zijn de voorlopers van de moderne wetenschap; zo bezien vormen de Egyptische magiërs de voorouders van onze huidige wetenschappers.

Hogere Magie

Tegenwoordig geloven we niet meer in magie. Bijgeloof, volksverlakkerij en hocus-pocus. De rituelen die de Zuid-Afrikanen erop na hielden tijdens het WK voetbal 2010, werden belachelijk gemaakt. Maar het Nederlands elftal speelde wel met polsbandjes om waar een mysterieus magneetje op prijkte dat speciale krachten zou hebben. En een octopus in Duitsland voorspelde de voetbaluitslagen.

Direct is hier de gelaagdheid te zien die we ook nu nog in de magie terugvinden. Er was en is nog steeds bijgeloof voor de kleinere dingen van het leven, maar er is ook Hogere Magie die vooral gericht is op het in stand houden van de balans in de (persoonlijke) kosmos. Die Hogere Magie is erop gericht  de persoonlijkheid te balanceren en een kanaal te worden waarlangs de krachten van de goden naar de aarde kunnen komen.

Egypte was een land dat bekend stond om de kennis die er aanwezig was. Die kennis nam alleen maar toe, zeker toen in Alexandrië de enorme bibliotheek werd opgericht die duizenden boekrollen met kennis uit onder meer Griekenland, Mesopotamië en Fenicië bevatte. Wilde je iets doorgronden? Dan moest je in Egypte zijn.

Op de tentoonstelling in Leiden is een Horus-stèle te zien die beschermt tegen schorpioenenbeten. Om de kracht te activeren, moet er water over de stenen voorstelling worden gegoten. De Egyptenaren kenden ook de verzekeringen zoals wij die nog steeds hebben. Een magiër zette allerlei bezweringen op een papyrusrol, en zorgde er zo voor dat iemand geluk en voorspoed zou behouden en krijgen. Dat hem geen nare dingen zouden overkomen. Een exemplaar hiervan hangt ook op de tentoonstelling. En ook uitgerolde papyrussen, die opgerold in een hanger om de hals werden gedragen als bescherming tegen de vijf schrikkeldagen die het jaar kende. Of een brief van een man aan zijn overleden vrouw, waarin hij haar vraagt of ze hem alsjeblieft met rust wil laten.

Toverboek

Volgens Maarten Raven is het hoogtepunt van de tentoonstelling de vijf meter lange papyrusrol die in tweeën werd gedeeld en waarvan de ene helft lange tijd in Leiden en de andere in het British Museum lag. Nu zijn ze weer samen. Maarten spreekt over een toverboek en dat klinkt vreemd. De associatie met Disney is nu snel gelegd en dit doet afbreuk aan de spiritualiteit die als een aureool om het papyrus hangt. Ook al is de inhoud wellicht wat eenvoudig (zo wordt bijvoorbeeld uitgelegd hoe je iemand verliefd op je laat worden), toch is de kennis die eraan ten grondslag ligt van een hoog niveau. Aldus de deskundige Raven en de geschiedenis wijst dit ook uit.

Verder treft de bezoeker vele beelden. Van godenbeelden tot een wachter voor het graf van Ramses IX. Een fascinerend beeld omdat het lichaam zijwaarts is gericht, zoals we dat gewend zijn op Egyptische afbeeldingen, en het hoofd er onder een hoek van 90 graden op de romp staat. Het beeld kijkt je bijna aan, ook al blijft het verborgen achter een masker dat deze wachter met twee handen vasthoudt.

De aandacht voor de rituelen rondom de dood ( lees: het komen tot een hoger bewustzijn) is opmerkelijk in de magische cultuur van de Egyptenaren. Boten voor de ‘reis’, slippers, maquettes van werklui, de vier canopen en nog veel meer. Op de meeste Egyptische afdelingen in oudheidkundige musea is zo ongeveer hetzelfde te vinden. Op deze tentoonstelling zijn de stukken gekozen op hun magie en dat maakt het zo de moeite waard. Juist het verband tussen de tentoongestelde stukken is interessant. Evenals de volgorde waarin alles staat. Het laatste deel maakt een sprong naar vandaag de dag en hoe de Egyptische, Hermetische wijsheid nog altijd een plaats heeft in de moderne samenleving in mystieke genootschappen zoals bijvoorbeeld de claims van Rozenkruisers als ‘opvolgers’ of ‘vaandeldragers’ van de oude tradities.

Prachtig boek

Bij de tentoonstelling hoort een prachtig boek: ‘Egyptische Magie, op zoek naar het toverboek van Thot’ door Maarten Raven, uitgegeven door Walburg Pers. Schitterende foto’s staan erin van zowel stukken die op de tentoonstelling zijn te bewonderen als ook interessante informatie over de achtergrond ervan. Helder, goed leesbaar en getuigend van veel kennis. De subtitel dekt de lading helemaal niet. Evenmin is de hoofdstuktitel ’ Surfen door de kosmos’ gepast. Maar, met een beetje magie poets je al die moderne en ongepaste termen weg en blijft er een boek over dat iedereen die fan (…) is van Egypte, in zijn boekenkast wil.

Naar aanleiding van deze tentoonstelling worden er nevenactiviteiten georganiseerd. Op maandag 22 november 2010 is er een dag met lezingen in de tempelzaal van het RMO in het kader van deze tentoonstelling. De opleiding Egyptologie heeft verschillende specialisten uitgenodigd een lezing te houden en zo tot een breed overzicht te komen van de Egyptische magie. Meer informatie is te vinden op http://hum.leidenuniv.nl/ocmw of www.rmo.nl.

* ‘Egyptische Magie, op zoek naar het toverboek van Thot’, Maarten J. Raven, uitgeverij Walburg Pers, pag. 11.

Egyptische Magie, 16 oktober 2010 t/m 13 maart 2011, Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden, info@rmo.nl, 072 – 5163163.

“Hij maakte voor hen de magie als wapens,
Om de slag van de gebeurtenissen af te wenden,
Hen beschermend bij dag en bij nacht”

Leer voor koning Merikare (130-137)*

Een god met een fallus-je

Toverspreuk

Print deze pagina

Over de auteur

Bovenstaand artikel is geplaatst door de redactie van Koorddanser. Wil je de auteur van dit artikel een bericht sturen, mail dan naar redactie@kd.nl.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix