Achter Boeddha aan op reis naar je binnenste

Maarten Ophof wandelde een pelgrimsroute van 1000 kilometer door India en Nepal

In een paar maanden 1000 kilometer lopen door India en Nepal. Daar moet je wel een goeie reden voor hebben. Maarten Olthof had die wel: op reis naar z’n binnenste.

Door Lennie Haarsma

De Boeddha noemde indertijd op zijn     sterfbed vier pelgrimsoorden. Maarten Olthof, ecoloog en organisator van pelgrimstochten, liep in 2003 in ruim een maand tijd een in de vergetelheid geraakte, duizend kilometer lange pelgrimsroute door India en Nepal. Hij is oprichter en voorzitter van Stichting Vajra, een ontwikkelingsorganisatie die zich bezighoudt met internationale samenwerking op het gebied van onderwijs, medische zorg en duurzame energie voor de allerarmsten in Nepal.

Zijn boek Lopen in het voetspoor van de Boeddha beschrijft zijn bespiegelingen over een innerlijke zoektocht, vormt bovendien een inleiding in het boeddhisme en biedt ook nog eens prachtige natuurbeschrijvingen rondom deze ‘oosterse Santiago de Compostella’. Een paar vragen aan Maarten.

Waarom zo’n pelgrimage?

‘Ik heb in India en Nepal veel voettochten uitgezet en begeleid. Daardoor ben ik vertrouwd geraakt met het boeddhisme in die landen en kwam ik te lezen over de oproep die de Boeddha op zijn sterfbed deed om te voet vier pelgrimsoorden te bezoeken: Lumbini, Bodhgaya, Sarnath en Kushinagar. Familie en vrienden raadden me deze tocht door afgelegen streken in India af vanwege het gevaar van struikrovers daar: ik zou er mijn leven op het spel zetten. In 2003 nam ik negen maanden onbetaald verlof op. Ik had nauwelijks informatie over de route en besloot daarom per dag te bezien hoe de tocht zich zou gaan ontvouwen. Zo ervoer ik dat “alles loopt zoals het loopt”. Uiteindelijk ontdekte ik dat de pelgrimsplaatsen symbool staan voor wezenlijke levensfasen die ieder van ons doormaakt: geboren worden, inzichten opdoen, uit compassie met anderen delen en sterven.’

Is een pelgrimage een goede manier om bewustzijn te ontwikkelen?

‘Een pelgrimsreis is geen must: er zijn wel meer manieren om bewustzijn te ontwikkelen. Maar zo’n reis is wel een goede manier om de klok even stil te zetten in dit jachtige leven. Het lopen tijdens een lange voetreis is een fysieke aangelegenheid, een soort meditatie, waardoor een pelgrimstocht een reis naar binnen kan worden.’

En wat ontdekte jij binnenin jezelf?

‘De voettocht ging met veel onzekerheden gepaard. Zo wist ik ’s ochtends voor vertrek niet of ik overdag genoeg te eten zou vinden en waar ik ’s avonds onderdak zou krijgen. Tijdens de tocht liep ik als het ware door mijn eigen leven. Ik dacht na over mijn geboorte, over hoe mijn ouders in mij voortleven en over mijn inzichten. Ik ontdekte hoe belangrijk compassie voor mij is en hoe ik in mijn leven het beste van mijzelf met anderen kan delen. Ook stond ik stil bij het levenseinde, dat van mijn dierbaren en dat van mijzelf. Ik vroeg mij af waar de Boeddha nu is, waar mijn overleden ouders nu zijn. Ik heb ervaren dat we allemaal Siddharta, de Boeddha-in-wording zijn. Allemaal zijn we op zoek naar geluk en naar vermindering van lijden en allemaal hebben we de mogelijkheid om inzichten op te doen.’

Ervoer je je christelijke wortels?

‘Tijdens mijn tocht raakte ik opnieuw aangedaan door de gedachte aan hoe mijn vader is overleden. Hij was vlak voor zijn sterven erg angstig geraakt en verzuchtte dat hij nu niets had aan al zijn boeken over het christelijke geloof. Ik besefte dat zijn geloof een geloof is geweest in een strenge God buiten hemzelf in plaats van in een goddelijke vonk in hem, die in het boeddhisme de “boeddhanatuur” wordt genoemd. Hoewel mijn christelijke opvoeding op de achtergrond was geraakt, kwamen boeddhisme en christendom voor mij nu bij elkaar door het bestuderen van het boeddhisme en het lezen van teksten van christelijke mystici. Zo vond ik een sprekende tekst van de mysticus Meister Eckhart uit de dertiende eeuw. Hij schreef over het goddelijke dat ook in onszelf leeft: “Geen uiterlijke autoriteit, niet de Schrift, niet het dogma, kan u zalig maken: gij moet alles in uzelf ervaren en beleven. Wat helpt het ons over de ‘goddelijke natuur’ te spreken wanneer wij niet Zijn levende beeld in ons vinden? In wie al het geschapene tot zwijgen is gekomen, in hem baart God Zijn eniggeboren zoon.” En zo zet ik de onvoltooide zoektocht van mijn vader voort.’

Wat heb je met de millenniumdoelen als een eigentijdse variant van Boeddha’s Achtvoudige Pad? ‘Tijdens mijn studie ecologie heb ik geleerd hoe alles in de natuur met elkaar verbonden is. De Boeddha heeft veel in de natuur geleefd en al 2500 jaar geleden ontdekt hoe alles in een wederkerige afhankelijkheid ontstaat. De Boeddha was een goede ecoloog en zo zijn tijd vooruit. De huidige ecologische problemen en de kredietcrisis zijn voor een belangrijk deel op hebzucht en genotzucht terug te voeren. In het jaar 2000 zijn door de Verenigde Naties acht “millenniumdoelen” opgesteld, die wereldwijd zijn omarmd. Ze richten zich onder meer op uitbanning van armoede en honger, op basisonderwijs voor alle kinderen en op bescherming van het milieu in combinatie met schoon drinkwater voor iedereen. De Boeddha had deze acht doelen zelf kunnen opstellen, want ze vloeien logisch voort uit het door hem geformuleerde Achtvoudige Pad. Dat richtsnoer behelst de juiste visie, het juiste besluit, het juiste spreken, het juiste handelen, de juiste wijze van levensonderhoud, de juiste inspanning, de juiste aandacht en de juiste concentratie. Helaas verschijnen nu al berichten dat de millenniumdoelen achterhaald zouden zijn. Het lijkt mij verstandig ze toch nog eens goed op hun waarde te beoordelen en ze niet al te snel “bij het grof vuil te zetten”!’

Hoe ben je tot een boek gekomen?

‘Na mijn voetreis ben ik mijn dagboekaantekeningen gaan uitwerken. Ik dacht dat ik Lopen in het voetspoor van de Boeddha er wel even bij kon doen, naast mijn reiswerkzaamheden en mijn activiteiten voor Stichting Vajra. Dat is me wel tegengevallen! Het boek De wil en de weg van Jan Brokken hielp mij gelukkig structuur in mijn omvangrijke reisverhaal aan te brengen. Het boek beschrijft het leven van Siddharta en de filosofie van het boeddhisme. Daar heb ik mijn eigen reflecties doorheen gevlochten, waardoor het geheel een persoonlijke getuigenis is geworden. Kanttekeningen van Nico Tydeman, mijn zenleraar, in de concepttekst zijn belangrijk voor mij geweest. Ze hebben de tekst diepgang geboden, mede vorm aan mijn boek gegeven en mij nieuwe inzichten opgeleverd.’

Voor meer informatie over reizen in het voetspoor van de Boeddha in India en Nepal: www.snp.nl/boeddha.

Print deze pagina

Over de auteur

Bovenstaand artikel is geplaatst door de redactie van Koorddanser. Wil je de auteur van dit artikel een bericht sturen, mail dan naar redactie@kd.nl.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix