De diepste waarheden zijn eenvoudig

Waar het ten diepste om gaat, is niet zo heel ingewikkeld. Toch is de eenvoud van ‘loslaten’ de moeite waard.

Door Jay Michaelson

Mijn diepste inzichten zijn altijd banaal geweest. Ook al heb ik wel 20 jaar lang de geheimen van de Kabbala en alle ins en outs van de postmoderne filosofie bestudeerd en vier universitaire studies gedaan; de inzichten die me het diepst geraakt hebben en die me het langst zijn bijgebleven, zijn de tegeltjeswijsheden die je overal kunt aantreffen: Heb Lief en Laat Los. Je Deugt. Vertrouw op het Deel dat Liefheeft. Het is bijna beschamend dat ik, na meer dan tweehonderd essays en artikelen te hebben geschreven over het spirituele pad, niets oorspronkelijks meer weet te zeggen over wat er voor mij werkelijk toe doet. Alles klinkt triviaal. Afgezaagd.

Tegen mijn vrienden zeg ik het zo: het leven op aarde heeft in vijf miljard jaar steeds ingewikkelder manieren ontwikkeld om overleving te garanderen. Twee van die verworvenheden zijn het besef van een zelf en de basale drift om de verlangens van dat zelf te bevredigen. Als we geen besef van een ego of ‘ik’ hadden, zouden we al een eeuwigheid geleden door grotere en sterkere roofdieren zijn uitgeroeid. En als we deze basale drift om onze honger en onze begeerten te bevredigen niet hadden gehad, zouden we niet eten, ons niet voortplanten; we zouden eigenlijk vrijwel niks doen. De mentale constructies van ego en begeerte zijn al sinds mensenheugenis cruciaal voor ons voortbestaan.

En toch besefte de Boeddha al 2.500 jaar geleden dat deze mentale constructies veel pijn veroorzaken. Het ego voelt zich alleen. Begeerten zijn nooit bevredigd – we willen altijd meer. En het leven werkt gewoon niet mee; het is simpelweg onmogelijk om het altijd leuk te houden en onplezierige dingen te vermijden. Iedereen wil heus alleen maar een paar fundamentele dingen: succes, liefde, macht, betekenis, zin, plezier. We zouden nog wel even door kunnen gaan, maar niet lang – de lijst met fundamenteel menselijke verlangens is niet zo lang.

Minder wensen

Dit handjevol basale verlangens is natuurlijk en universeel – en de oorzaak van veel lijden. Of eerder, het is de drang naar vervulling van deze verlangens die het probleem vormt.

Snap je het raadsel? De behoeftes die onze biologische uitrusting vormen, doen ons juist het meest lijden. Zou het ook anders kunnen?

De Boeddha beweerde van wel. In de aantoonbaar onnatuurlijkste filosofie die ooit het daglicht zag, beweert hij – en hij demonstreerde het met zijn eigen leven – dat het mogelijk is om minder te wensen, om minder te zijn en meer op te geven. Hij ontwikkelde tot in detail een manier van leven met minimale behoeften en begeertes, en maximaal geluk. Wat hij oorspronkelijk voor ogen had, zal voor de meeste westerlingen teveel onthechting vereisen, grootgebracht als we zijn met het hechten aan familiewaarden en carrière. Maar Boeddha’s gedachtegoed wordt toch al heel lang op veel verschillende manieren verspreid, door veel verschillende leraren.

De kern van deze leer is intuïtief en diep begrijpen dat wat boeddhisten ‘voorwaardelijke verschijningsvormen’ noemen: dingen, ideeën, mensen, emoties en dergelijke, niet kunnen voorzien in blijvend, diep geluk. Verschijningsvormen veranderen constant. De vreugde die ze je kunnen bezorgen, is – hoewel vaak prachtig, intens en verbazingwekkend – kort van duur. Zelfs wanneer we precies krijgen wat we willen, worden we het na een tijdje zat en willen we iets anders. En wat heel subtiel is maar ook heel erg belangrijk: verschijningsvormen doen zich gewoon voor; ze gebeuren. Ze overkomen jou of mij. Niemand heeft echt de leiding in je gedachtewinkeltje – het draait op de automatische piloot. Prikkel, reactie; oorzaak, gevolg. We zeggen ‘Ik ben boos’ maar wat er eigenlijk echt gebeurt is dat er ‘woede verschijnt’. Ga maar eens een tijdje rustig zitten en zoek naar een zelf dat al die ervaringen heeft. Als je hem/haar vindt, stuur me dan alsjeblieft een mailtje!

Simpel loslaten

Dus wat is het alternatief? Nou, dat is eenvoudig te omschrijven maar heel lastig om te doen: gewoon loslaten. In de latere stadia van het spirituele pad is loslaten echt een serieuze zaak, want dan omvat het vrijwel alles, zelfs het denken, bewustzijn en het zelf dienen te worden losgelaten. Maar voor de meesten van ons is het gewoon, simpel loslaten. Al die dingen die moeten gebeuren, hoeven niet echt te gebeuren. En de droom die je koestert omdat je leven alleen als je die droom verwezenlijkt de moeite waard is – laat die ook los.

Het is niet erg diepgaand. Er zijn geen engelen bij betrokken, geen demonen, Platonische sferen of bespiegelende ervaringen van de eenwording van alle leven – niets van dat al. Maar het is ‘diepgaand’ in een andere zin van het woord, zoals in ‘diepgaande verandering’. Het is een fundamentele herziening van onze meest basale gewaarwording van de wereld. Daarom heeft het tijd nodig om in te dalen.

Kan ik echt gelijkmoedig staan ten opzichte van pijn en plezier, liefde en gebrek eraan? Kan ik echt voldoende loslaten en me steeds maar weer herinneren dat – tegen alle aanwijzingen in die op het tegenovergestelde duiden – het vervullen van mijn verlangens niet zo bevredigend is als het laten oplossen, het loslaten ervan? Zoals een spirituele meester ooit zei: het pad is ‘eenvoudig… maar niet gemakkelijk.’

Niet jagen

Een van de voordelen van een lange retraite is dat de mind uiteindelijk echt leert om los te laten en echt vertrouwen – geen blind vertrouwen in het een of andere idee, maar vertrouwen in de eigen ervaring. Het is niet uit een boek dat ik de vier nobele waarheden heb leren kennen; ik heb ze zelf gezien. Zonder zo’n ervaring is het niet meer dan een idee. Maar met behulp van de authentieke, steeds opnieuw opgedane ervaring begint de mind het door te krijgen. Het is een totaal andere vorm van leren dan ik op de universiteit(en) deed. Maar het is van de soort die transformeert.

Begeerten en dromen najagen is niet de weg naar geluk (hoewel het wél de weg naar productiviteit kan zijn en een zekere mate van succes). Ze loslaten is dat wél. Het is niet hetzelfde als niets doen; je kunt nog altijd de rozen ruiken, de tuin doen, een gezin stichten en een boek schrijven. Het betekent alleen maar dat je niet jaagt, grijpt, vasthoudt en verdringt.

Ik heb dit door veel leraren horen verkondigen en wel zo vaak dat de woorden langs me heen gingen. Maar toen ik uiteindelijk echt voelde hoe zalig het is om los te laten – toen ik, nadat ik die les voor de honderdste of duizendste keer te horen had gekregen, het pure geluk voelde dat het gevolg is van het loslaten en de mind in zichzelf laten rusten – toen snapte ik het eindelijk.

Vertaling: Wilma Wedman

Print deze pagina

Over de auteur

Bovenstaand artikel is geplaatst door de redactie van Koorddanser. Wil je de auteur van dit artikel een bericht sturen, mail dan naar redactie@kd.nl.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix