‘Opstelling is een externe bevestiging van wat er is’

Bijzondere familieopstellingen van arts Henk Jan van Wijck

Familieopsteller ben je niet zomaar; naast de nodige leraren ging Henk Jan van Wijck ook persoonlijk door een proces om hem te vormen voor het werk dat hij nu doet: familieopstellingen en vaak ziekteopstellingen. 

Door Ewald Wagenaar

Er leefde een oude (familie)vraag bij mij waarbij ik diep van binnen hoopte dat het antwoord was zoals ik dacht, maar waarbij er ook een andere mogelijkheid was. Namelijk dat ik iets over mezelf onder ogen moest gaan zien dat erg confronterend zou kunnen zijn. Alleen, ik kon niet bedenken wat dat was. En daarom stelde ik die familieopstelling lang uit. Tot eind vorig jaar. Mijn innerlijke proces was er klaar voor, wat-de-uitkomst-ook-moge-zijn. Ik wilde de waarheid. Want dat biedt een familie-opstelling je nu eenmaal: een eerlijke blik in je eigen vraag over je familieziel of iets dat daar speelt. En dat kan vele kanten opgaan.

Er zijn ook andere systeemopstellingen, bijvoorbeeld die over de slechte relatie met je baas of klanten, een organisatieopstelling. Dan blijkt dit vaak veel te maken te hebben met je relatie met je moeder of vader. Ik deed wel ‘s een ‘succes-opstelling’, en ziedaar succes bleek bij mij alles te maken te hebben met mijn relatie met mijn vader, het was dus ook een familieopstelling in feite.

Zo zijn er tal van andere opstellingen die steeds in de verte te maken hebben met het meest basale systeem van ieder mens: de familie waarin je bent geboren. Overigens is het ook mogelijk een individuele opstelling te doen. Dat is wel een andere categorie dan familieopstellingen omdat je daarin je eigen innerlijk (al dan niet virtueel of in gedachten) opstelt.

De meeste familieopstellingen werken als volgt. Iemand heeft een vraag, of zoals bij de opstellingen met Henk Jan, een lichamelijke klacht (kan, hoeft niet). Hij of zij kiest uit de aanwezigen representanten voor de betrokken familieleden waaronder zichzelf en eventueel het centrale vraagstuk, en zet deze neer in een ruimte. En dan gaat de opsteller zelf zitten kijken naar hoe de dynamiek van zijn of haar systeem zich ontvouwt. Henk Jan stelt de opgestelden vragen en kan ergens tijdens de opstelling de representant van de opsteller vervangen door de opsteller zelf.

In mijn geval was de uitkomst verrassend en dichtbij wat ik dacht; daardoor verhelderend en een hele opluchting. De andere opstellingen die ik dezelfde dag bij Henk Jan bijwoonde, waren telkens anders. Zo stelde iemand met een stofwisselingsziekte in de familie deze aandoening op. De oorzaak bleek zo’n vijf generaties terug veroorzaakt te zijn door twee ruziënde broers. Voor toeschouwers en representanten was het een indrukwekkende ervaring om zo’n rij generaties achter elkaar te zien staan in één familiesysteem.

Kort na deze opstellingendag sprak ik Henk Jan onder vier ogen.

Sinds wanneer begeleid je opstellingen?

‘Sinds 2000. In 1982 studeerde ik af als arts, in ’85 als huisarts. Ik wilde weten wat het leven is. In ’86 startte ik de Psychosynthese-opleiding. Die maakte ik niet af. Toch was de afronding daarvan goed voor mijn eigen innerlijke proces.’

Waarover gaat dat proces?

‘Over de vraag wat het leven is. Dat je altijd onderweg bent. Dat ik wist dat er meer mogelijk was in het leven en dat ik daar niet bij kon komen. Leren om open te staan en dat Weten niet af te sluiten. Als huisarts had ik al ervaren dat er meer moest zijn. Bijvoorbeeld de ervaring dat ik ‘wist’ dat een patiënt zou gaan overlijden zonder dat dit medisch voorzien werd. Waar dat Weten vandaan komt, kan ik niet verklaren, het is er gewoon.’

Is dat kanaal nu opener?

‘Ja. Hoe het werkt? Geen idee. Maar het is opener. Ik heb er meer controle over gekregen. En daardoor meer rust. Ik bepaal nu zelf wanneer het open of dicht is. Bij de opstellingen die ik begeleid staat het wijd open.’

Wat gebeurt er dan?

‘Er komen antwoorden. Ik krijg fysieke gewaarwordingen, soms kippenvel of emoties. Dat gebeurt al in het contact met de cliënt als die zijn of haar vraag voorlegt. Dan weet ik vaak al precies waar ik het moet zoeken. Dat wordt dan meestal bevestigd in de opstelling. Een opstelling is een innerlijke representatie van de cliënt. In de opstelling zit veel informatie. Die helpt om een oplossing te vinden. Deze oplossing moet ik vervolgens weer bij de cliënt brengen.’

En als er geen oplossing is?

‘Dan moet ik de acceptatie daarvan bij de cliënt brengen. Oplossingen hebben vaak te maken met de herverbinding met de ouders. En anders gaat het om het accepteren van wat maximaal mogelijk is. Uiteindelijk is de opstelling een hulpmiddel voor het proces van de cliënt en niet andersom.’

In ’ ‘87 raakte Henk Jan alles kwijt: baan, relatie, inkomen. Het bekende zwarte gat. Vanaf dat moment is zijn leven gekenmerkt door groei en ook spirituele groei. Zijn leven kwam weer op poten en hij richtte zich op psycho-energetische therapie voor met name kankerpatiënten en aansluitend hield hij zich bezig met neuro-linguïstisch programmeren (NLP). Daar kwam hij in aanraking met de ideeën van Bert Hellinger over systemisch werk, familieopstellingen dus.

Wie waren je leraren?

‘Hellinger natuurlijk, maar ik vond hem wel wat … eh … merkwaardig. Ook heb ik veel gehad aan  Gunthard Weber, Lutz Wesel en Albrecht Mahr. Zij hebben ook een medische achtergrond. Een duw in de rug kreeg ik vooral van Claus Grochowiak, een organisatieadviseur maar ook vooral een sjamaan. Tijdens zijn jaartraining kwam ik meer in contact met mijn heldervoelendheid, kreeg ik inzage in mijn persoonlijke familieziel en toegang tot mijn weten. Hij hielp me om in te zien wat er bij mij speelde.’

Wat speelde in jouw familieziel?

‘De thematiek van dader- en slachtofferschap. Denk dan aan een hele rij zaken, van incest en weggemaakte kinderen tot ernstige psychische afwijkingen in het familiesysteem van herkomst. Ik ervoer dat een opstelling een externe bevestiging is van wat er in het systeem aan de hand is.’

Werden ze opgelost?

‘Ja, maar eerst ben ik drie jaar gestopt met opstellingen omdat ik nog zaken in mezelf moest opruimen. Dat deed ik o.a. bij Daan van Kampenhout. Daarna ben ik weer begonnen. Het opstellen  gaat sindsdien makkelijker. Vanaf dat moment ging het alleen nog maar om vinden en weten, er was als het ware geen zoeken meer. De waarom-vraag zit al in mij en het antwoord ook, maar het belangrijkste is het proces dat in de cliënt omgaat. Ik begin daarom dit werk met stilte en meditatie om zo de hele groep toegang tot het veld te laten krijgen. Als ik niet zo begin dan lopen de opstellingen niet.’

Heb je zelf wel ’s een opstelling voor jezelf gedaan?

‘Zo’n zes keer. Soms gebeurt er niks, de andere keer krijg ik de volle laag. Er waren voor mij in een periode van twaalf jaar zo’n drie à vier sleutelopstellingen.’

Wat was de sterkste, welke komt het eerst in je op?

‘Die met Lutz Wesel. Ik ben de oudste van vijf kinderen, of eigenlijk de tweede van zes. Er is een overleden kind voor mij, ongedoopt, zonder naam, waarover nooit werd gesproken. In de opstelling bleek het een jongetje die zich aan de rand van het familiesysteem bevond. Voor mij gold toen: als hij er niet in mag, stap ik eruit. De oplossing was dat hij zijn rechtmatige plek in het systeem kreeg. Daarmee werd het voor mij mogelijk het leven te accepteren. En het klopte zo om hem bij mij en mijn ouders te hebben. ‘

Is dat een bekend patroon in opstellingen?

‘Ja, het is een van de dynamische wetten van systemisch werk: ieder en alles heeft recht op een plek in het systeem. Dat is steeds hetzelfde: in de individuele ziel, in de familieziel en in de ‘eenheidziel’.’

Waar komt de populariteit van opstellingen vandaan?

‘De ontwikkelingen gaan steeds sneller. De mensheid zit in een enorm proces. Op mijn spreekuur komen veel, steeds meer, mensen die vastlopen. En die geen antwoorden krijgen bij de reguliere instituten. Dat zie je ook aan de toenemende belangstelling voor het sjamanistische werk: ook bij regulier werkende artsen.’

Voorzie je een toename van systemisch werk in de samenleving?

‘Er ontstaat steeds meer aandacht voor zingevingsvragen en spiritualiteit. Het antwoord op de zingevingsvraag zal niet van de arts komen, dat antwoord kan de patiënt alleen in zijn eigen ziel vinden. Opstellingen kunnen daar een hulpmiddel bij zijn, maar er is meer. De laatste generatie in de cognitieve gedragstherapie, dat is mindfulness, heeft wortels in de boeddhistische traditie. Ook zie ik nieuwe benaderingen van somatische klachten binnen de reguliere gezondheidzorg ontstaan waarbij het medische model in strikte zin wordt losgelaten. Dokters verliezen dan het primaat van hoofdbehandelaar. Want ook in de geneeskunde begint het inzicht door te dringen dat door alle aandacht voor ziektes de medische stand de zieke zelf uit het oog is verloren. Dokters hebben veel verstand van ziekten maar weten eigenlijk niet zo goed wat gezondheid is!’

Somatische ziektes opstellen zou voor hen iets zijn?

‘Mogelijk is het een ingang. Maar ook voor psychische aandoeningen als psychoses. Schizofrenie is het heftigst, zo heb ik ervaren. Dan is in een en dezelfde persoon sprake van splijtende dynamiek waarbij de persoon tracht de zaken bij elkaar te houden. Er is dan een groot ding aan de orde dat bijeengehouden moet worden, iets dat groter is dan het individu zelf. Dat heeft dikwijls met heftige problematiek te maken, zoals bijvoorbeeld een moord in een van de voorgaande generaties. En ook bij lichamelijke aandoeningen zie ik dat die vaak uitingen zijn van wat er diep van binnen in het individu of familie aan de orde is. Een auto-immuunziekte bijvoorbeeld kan een weerspiegeling zijn van het ene deel van een familiesysteem dat het andere aanvalt. Dat zag je zelf in de opstelling die je bijwoonde.’

Waar verzorg je de opstellingen?

’Nu regelmatig in centrum Kenkon in Wageningen. Maar ook op uitnodiging elders, als er voldoende representanten én toeschouwers zijn, ten minste zo’n vijftien mensen.’

Meer info: www.kenkon.nl en www.arendheim.nl.

 

Print deze pagina

Over de auteur

Ewald Wagenaar is uitgever en eind- en hoofdredacteur van Koorddanser, het maandelijkse agendamagazine voor bewustzijnsontwikkeling en spiritualiteit. Naast zijn jarenlange ervaring in het maken van bladen is hij tevens adviseur, trainer, docent, marketeer, tekstschrijver, communicatiespecialist en coach.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.