Verruim je blik, groei en ontwaak – Oosterse wijsheidtradities integreren in het heden

Verruim je blik - wijsheidtradities

Hoe kunnen wij als eigentijdse wereldburgers de rijkdommen van de oosterse wijsheidtradities waarderen en deze integreren met westerse benaderingen? Hoe kunnen de visies en methoden uit beide tradities elkaar versterken en verdiepen en daarmee bijdragen aan vrede en groter welzijn in de wereld? Dat zijn vragen die Adeline van Waning wil beantwoorden vanuit een perspectief waarbij ze psychologische en maatschappelijke ontwikkelingen verbindt met boeddhistische inzichten en meditatie. Daarbij maakt ze gebruik van de integrale benadering waarvan filosoof Ken Wilber de grondlegger is.

 

Door Adeline van Waning

 

We maken problemen en kunnen onszelf niet aan de spreekwoordelijke Münchhausen-haren zelf uit het moeras trekken. Nodig is dat we ons verder verruimen, ontplooien, ontwikkelen – dat we opgroeien en ontwaken vanuit het beperkte gebruikelijke bewustzijn waarop we de problemen creëren. Dat we ons volle potentieel ‘leven’, bij onszelf en onze situatie stil kunnen staan, nieuwe perspectieven omarmen en dat we kunnen meebewegen met de evolutionaire beweging.

We leven in een tijd van onrust, turbulentie, grote uitdagingen… én crisis als kans. Bij het vinden van manieren om met de huidige situatie om te gaan kunnen we uit vele bronnen putten.

Met die van de oosterse wijsheidtradities van ‘Oost’ voor vragen van ‘West’: ‘Hoe kunnen wij als eigentijdse wereldburgers de rijkdommen van de oosterse wijsheidtradities waarderen en deze integreren met westerse benaderingen? Hoe kunnen de visies en methoden uit beide tradities elkaar versterken en verdiepen en daarmee bijdragen aan vrede en groter welzijn in de wereld?’

 

Opgroeien

Als aanloop tot een antwoord: vaak vereenzelvigen we ons met een beperkt zelf, en dat brengt ongemak, stress en lijden met zich mee. We hebben bij het omgaan met de vraagstukken van deze tijd veel behoefte aan mensen die in psychologische zin ontwikkeld, creatief en bewust zijn… Het kan ruimer, flexibeler, en vrijer, meer open. Dat ‘verruimen’ kan op twee basale manieren: met opgroeien naar psychische volwassenheid, en ontwaken in spirituele realisatie – en die kunnen niet los van elkaar worden gezien.

Opgroeien gaat over ontwikkeling, over psychologische rijping en karaktervorming op vele gebieden. Met name westerse wetenschappen hebben bijgedragen aan inzicht in de dynamieken van opgroeien en de ontwikkeling van wat we kunnen noemen psychische structuren. We kunnen ons ontwikkelen in bijvoorbeeld cognitieve zin, in morele zin, in de zin van hoe we ons ‘zelf’ beleven, in relationele zin en in ons gevoel van betrokkenheid bij anderen.

Als voorbeeld van een beoefening in het boeddhisme die ‘0pgroeien’ en betrokkenheid ondersteunt noem ik de meditatie van hartelijkheid, van liefdevolle vriendelijkheid. In de meditatie cultiveren we een ruimere betrokkenheid bij anderen en de wereld, in uitbreidende kringen. Met die kringen begin je met hartelijkheid naar jezelf, dan uitbreidend naar dierbaren, je familie, naar mensen die je niet goed kent, en mensen verder weg, en eventueel ook de mensen met wie je het moeilijk hebt. Je kunt het zien als een oefening in perspectief, met een beweging van sympathie naar verruimde empathie en compassie en je kunnen verplaatsen in andere mensen, andere tijden, andere culturen – een ontwikkeling van meer zorg, meer liefde, in gemeenschappelijk menszijn.

 

Ontwaken

Ontwaken: hierbij hebben we het over een proces van toegang krijgen tot toenemend verfijnde en subtiele bewustzijnstoestanden, waarbij de wijze waarop we onszelf en de realiteit beleven evengoed een rol speelt, op een net wat andere manier dan bij Opgroeien – een aanvullende manier. Het gaat over de beweging van vereenzelviging met ons dagelijkse zelf – dat geïdentificeerd is met z’n waarnemingen, gedachten en emoties, lichaam – naar als het ware met vogelvluchtblik en verder, ruimer, dieper, vanuit een meta-positie, kunnen reflecteren op onszelf en de realiteit, en getuige kunnen zijn. Het betreft een verfijning van mindfulness naar reflexief bewustzijn, en zien, ontdekken en her-kennen van ‘wat er altijd al is’, wie je ten diepste bent, en dat leven. Een proces van toenemende realisatie, van overstijgen (een ruimer niveau van bewustzijn dat een beperkter niveau overstijgt) en omvatten (van alle bewustzijnsniveaus die je tot je beschikking hebt, inclusief) – in openheid en presentie. Ook voorbij aan het persoonlijke, in transpersoonlijke dimensies. Met name oosterse wijsheidtradities, waaronder boeddhisme, hebben hier veel te bieden; westerse benaderingen zijn hiermee weinig vertrouwd. We vinden deze benaderingen in vele spirituele tradities in yoga, mind-training en meditatie. Een voorbeeld van een beoefening in deze zin in boeddhisme is de meditatie De geest laten rusten in de natuurlijke staat – hier kunnen we iets gaan ervaren van een pad van verfijning en verruiming dat al eeuwenlang beschreven wordt.

 

Neurobiologische veranderingen

Wezenlijk en hoopgevend is dat we de potenties en de vaardigheden in deze sfeer van verruimende perspectief-ontwikkeling en bewustzijn kunnen oefenen. Beoefening leidt tot evidence based wetenschappelijk onderbouwde neurobiologische veranderingen. De integrale benadering van de oosterse wijsheidtraditie wijst op het grote belang van beide aspecten opgroeien en ontwaken; boeddhisme en westerse psychologie bieden concrete invullingen en beoefeningen. Een voorbeeld van waar ze elkaar aanvullen: we kunnen met oosterse meditatie alsnog innerlijk tot wat in westers-psychologische zin genoemd wordt veilige gehechtheid komen. In mijn boek hierover ga ik in op de manieren waarop opgroeien en ontwaken elkaar kunnen versterken en hoe ze beide, samen voor grotere realisatie en complete bevrijding nodig zijn. We hebben het in ons om tot een veel ruimer, opener en liefdevoller samenleving te komen – op een manier die de gangbare conditioneringen van onze cultuur overstijgt.

 

Onrijp gedrag

Een vraag in het verband van meditatie en psychologische ontwikkeling: hoe te begrijpen dat sommige hoog-gerealiseerde leraren – sommigen met oosterse, andere met westerse achtergrond – enerzijds diepe realisaties kennen, en anderzijds de wereld kunnen schokken met heel onrijp gedrag in de sfeer van relaties, seks en macht? Hoe kunnen we dit opvatten – wat betekent ‘hoog gerealiseerd’, en hoe kan zo iemand zich toch zo grof en egocentrisch gedragen?

In de integrale benadering wordt verhelderd dat mensen hoog gerealiseerd kunnen zijn, met vergaand verfijnde bewustzijnstoestanden en inzichten (Ontwaken), en dat ze tegelijk in de zin van psychologische ontwikkeling onrijpe neurotische en afgeweerde onbewuste aspecten in zich kunnen dragen.

 

Theorie van alles

De integrale benadering reikt instrumenten aan die kunnen helpen om tot een zekere structurering en organisatie te komen van alle kennis en wijsheid die de mens door de eeuwen, en in verschillende culturen verworven heeft. Het is een benadering die de hoofdelementen van alle bestaande methoden, disciplines, kennis en beoefeningen ten aanzien van menselijke ontwikkeling en realisatie omvat – van aloude sjamanen en wijzen tot moderne filosofen en psychologen tot doorbraken in de neurobiologie. Ze helpt bij herkennen van patronen en dingen in ruimere context zien, en biedt een gemeenschappelijke taal voor communicatie. Ze wordt wel genoemd ‘A theory of everything’… dat is veel, het is een metatheorie, een theorie die vele theorieën omvat en integreert. Ik presenteer een vertaling van recente nieuwe inzichten bij deze benadering, en bouw daarop voort.

De integrale benadering, en de uitwerkingen in het boek kunnen ons helpen om de realiteit op een omvattende inclusieve manier te zien en begrijpen. Een mooi motto daarbij is: ‘Growing up, Waking up, Cleaning up, Showing up’: Opgroeien, Ontwaken, Schoonmaken of zuiveren (werken aan vermindering van reactiviteit, neuroses, versluieringen), en present zijn, staan voor wie je bent en wat je uit wilt dragen.

Het boek biedt beoefeningen voor veerkracht en levenskunst, die je in staat stellen je leven zin en betekenis te geven.

 

Adeline van Waning is psychiater np en master boeddhistische studies en auteur van het recent verschenen boek ‘Opgroeien en ontwaken, de integrale benadering – boeddhistische, psychologische en maatschappelijke invalshoeken. Meer: www.meditationapr.org.

 

Boek

Opgroeien en Ontwaken, de integrale benadering – boeddhistische, psychologische en maatschappelijke invalshoeken, van Adeline van Waning. Uitgeverij Rheia, 2017.

Zie https://www.uitgeverijrheia.nl/webshop/opgroeien-en-ontwaken (website van de uitgever, daar ook een inkijkexemplaar van 25 pgs, en audio’s geleide meditaties), en www.meditationapr.org.

Opgroeien naar psychische volwassenheid: gaat over ontwikkeling, over psychologische rijping en karaktervorming op vele gebieden. Ontwaken gaat over spirituele realisatie: hierbij hebben we het over ontdekking, in een proces van toegang krijgen tot toenemend verfijnde bewustzijnstoestanden, bevrijding van negatieve kwaliteiten, in liefde en wijsheid.

 

 

 

Print deze pagina

Over de auteur

Bovenstaand artikel is geplaatst door de redactie van Koorddanser. Wil je de auteur van dit artikel een bericht sturen, mail dan naar redactie@kd.nl.

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix