Osho onder vuur in film ‘Wild Wild Country’ + reacties

Sheela en Osho in Wild Wild Country

Nu was het imago van de bekende Indiase leraar Osho – ook bekend als Bhagwan – al wat complex door zijn 93 Rolls-Royces, maar na de vertoning van de zesdelige Netflix-serie Wild Wild Country is deze kijk achter de schermen ronduit ontluisterend voor de goeroe, zijn crew en volgelingen.

 

Door Ewald Wagenaar

 

Om met een bekentenis te beginnen: ik heb nooit in het oranje met een amulet van Osho (1931-1990) om mijn hals rond gelopen. Dat diskwalificeert me bij een grote groep spirituelen die onderhand de leeftijd van boven de 60 heeft bereikt.

Destijds – ik het heb over de eind jaren 70 en begin jaren 80 – vond ik het maar een sektarisch clubje en het vrije gedrag van deze groep – ja ik ging er wel een keertje kijken – paste niet echt bij mijn toenmalige lifestyle.

Later vond ik het toch wel een beetje jammer dat ik me niet wat meer had verdiept in de beweging, want de boeken van Osho waren en zijn nog steeds bijzonder inspirerend.

Hij predikte vrijheid, nondualiteit voordat het zo heette, dogmaloos leven wat resulteerde in veel vrije seks. Wat vermoedelijk ook de aids opleverde waaraan Osho aan zijn einde kwam. Maar dat terzijde.

Inspirerend, dat zijn zijn boeken nog steeds, maar sinds de beschikbaarheid van de zesdelige serie Wild Wild Country op Netflix is daar toch een vlekje op gekomen.

 

In het kort

De serie beschrijft met originele archiefbeelden hoe Bhagwan Shree Rajneesh – later Osho genoemd – met zijn volgdelingen naar een groot stuk land in de staat Oregon verhuisde en daar in vier jaar een mini-heilstaat oprichtte en tenslotte gedwongen werd naar India terug te keren.

De verhuizing naar de VS was naar verluid om de dreigende problemen in zijn ashram in Poona te ontlopen. De ambities met de Big Muddy ranche (niet: Muddy Water) in het plaatsje Antelope reikten ver: een plaats stichten waar geluk en vrijheid de voertaal zou bepalen. Dat lukte aardig met tientallen gebouwen, straten, winkels en zelfs scholen, al was het handjevol lokale bewoners er ronduit ongelukkig mee. Als het landgoed rajneeshpuram op enig moment een eigen stad met dito bestuur gaat vormen, wordt ook de wereldlijke macht wakker. Toen ontstond of manifesteerde zich een gepolariseerde situatie van wij en zij: wij van Osho tegen de boze buitenwereld.

Hoofdrolspeelster en Osho’s rechterhand van het praktische spel was Ma Anand Sheela, nu 68. Ze ontpopte zich als machtigste vrouw van de Osho-stad en zij en haar voormalige medewerkers vertellen in de film openhartig over wat er gebeurde. En dat niet om eigen bordjes schoon te vegen, maar om de waarheid te brengen. Sheela ging ver in haar machtsstrijd: ze gaf bijvoorbeeld een medewerker en volgelinge opdracht de dokter te doden die iets teveel invloed leek te krijgen op ‘haar’ meester. Deze volgelinge vertelt in de film even openhartig over hoe de moordaanslag ging en haar justitiële veroordeling daarna.

Sheela blijkt een gewelddadige tiran die manipulatie niet schuwt, een ‘she-devil’. De documentaire laat alle betrokkenen en hun intense toewijding goed zien. Ook de ‘oorlog’ tegen de lokale bevolking roept voor de kijker weerstand op, net als allerhande maatregelen die Sheela neemt om de zakelijke belangen van de gemeenschap optimaal te bedienen.

 

Einde oefening

Tot Sheela en Osho het niet langer met elkaar kunnen vinden en Sheela de benen neemt met – volgens Osho – vijftig miljoen dollar. Wat was er precies aan de hand? Ruzie tussen Sheela en Osho? Jaloezie lijkt een belangrijke rol te spelen. Maar als Sheela de benen of beter het (eigen) vliegtuig neemt en naar Duitsland uitwijkt, is een stuk van de ziel van rajneeshpuram wel weg en is de leider machteloos. De immigratiedienst van de VS slaagt er kort daarna in hem weg te krijgen en hem met zijn gevolg naar Inda terug te laten gaan waar hij in 1990 sterft. Sheela krijgt ook nog twee jaar gevangenisstraf.

Osho, de bhagwan uit de netflixdocumentaire Wild Wil Country

Osho, de bhagwan uit de Netflixdocumentaire Wild Wild Country.

De film gaat niet alleen een over de eeuwige deceptie die hebberige en geldgedreven organisaties zoals die van Osho’s club. Ik heb teveel van zijn collega’s van hun voetstuk zien vallen; ik geloof intussen geen utopische beloftes meer van welke leider, goeroe of inspirator dan ook. De film laat ook de gevallen goeroe zelf zien, zij het mondjesmaat. Dit is dan ook de scene die mij het meest trof: Osho gaat daarin op hoge toon als een boos viswijf tekeer over het wat Sheela hem had aangedaan en wat hij haar toewenst in zijn boosheid. Dit was geen verlichte, verheven, wijze, diep spirituele man die alle beelden en teksten van en over hem al decennia naar uitdroegen, maar een verlaten, boze, zure echtgenoot wiens vrouw hem een dure poets heeft gebakken, zonder dat hij daarin enige vorm van zelfreflectie laat zien. Niks ‘ik had wat beter moeten opletten’’, niks ’ik had het iets anders kunnen doen’, niks eigen verantwoordelijkheid, maar een boos kind wiens speelgoed is afgepakt. Osho blijkt daarin ineens een echt mens met bijpassend ‘klein’ gedrag.

 

Kritiek

Volgens sommigen is de film een manipulatie van beelden ten gunste van het scenario van de makers. Toch spreken de feiten en getuigenissen van de lokale bevolking, overheidsdienaren, Sheela zelf en de gefilmde reactie van Osho boekdelen. Uiteraard kan veel met beeld worden gemanipuleerd, maar de veelheid van feiten en bronnen geeft voldoende onderbouwing om het hele fenomeen Osho en de jaren in de VS in een nieuw en mijns inziens ontluisterend perspectief te krijgen.

Volgens de VPRO-recensiesite zou het heel goed kunnen dat er nog een vervolg aan zit te komen.

Ik zou het zeer toejuichen, want het demasqué van deze iconische goeroe kan mij niet uitvoerig genoeg uitgevent worden als waarschuwing tegen de volgende heilsprofeet en zijn volgelingen. Al vrees ik dat het zinloos zal zijn. Als je de beelden van de in vele tinten oranje gehulde sanyassins ziet die massaal in trance hossen op opzwepende muziek, vrees ik dat de menselijke geest zich steeds weer opnieuw inlevert voor een scheutje vermeend, tijdelijk en dus illusionair geluk.

 

 

Meer recensies en leesbare links:

Ad: https://www.ad.nl/show/dankzij-netflix-serie-weer-in-br-de-ban-van-de-bhagwan~ad893480/

 

Volkskrant: https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/netflix-documentaire-wild-wild-country-is-een-epos-over-een-mislukte-utopie~b484d1e10/

 

VPRO: https://www.vpro.nl/cinema/lees/artikelen/specials/series/2018/Nieuwe-documentaire-serie-Netflix-Wild-Wild-Country.html

 

Een pittig commentaar uit de hoek van de Vrienden van Osho.

 

Een kritisch artikel van Anand Frank Cliné over de recensie van Ewald Wagenaar hierboven. Beslist lezen! Voor wie de nuance zoekt.

 

Naschrift van Ewald Wagenaar

Anand Frank, dank voor je feedback op de feiten. Al wijzigt dit mijn opvatting geenszins. Sterker, ook na het nadenken n.a.v. de reactie van Satyamo, verdiept mijn afkeer van de in de film geschetste Osho.

“Ceci n’est pas une pipe”. We zitten met deze documentaire wel te kijken naar een reproductie (reportage) van een reproductie (filmmaterialen). Ik beoordeel dus het beeld van de werkelijkheid dat deze film schetst en beoordeel postmodernistisch het resultaat in die eigen werkelijkheid. Daarin wordt voor mij aannemelijk gemaakt dat de geschetste werkelijkheid niet zo heel ver van de realiteit af ligt. Satyamo zegt met andere woorden hetzelfde.

Mijn Osho-ervaring is beperkt tot het kijken naar de film en het lezen van zijn inspirerende woorden.  Ben ik daardoor beperkt in mijn legitimatie om dit beeld te beoordelen? Ik vind van niet.

Anders dan Jezus gaf Osho wel degelijk realtime leiding aan de organisatie van zijn eigen volgelingenschare, al liet hij dit voor de bühne over aan Sheela. Daar zit mijn kritiek dan ook: prachtige praatjes van deze ‘verlichte’, maar zijn inzicht in de creatieve, krachtige, empowerende, divergerende energie die hij losmaakte bleek onvoldoende om het langere-termijneffect ervan te kunnen inschatten en sturen. Deze ‘vrijheid’ van de één – geschikt voor vastzittende dogmatici en andere psychische kneuzingen op enige moment en kortstondig soms een goed medicijn – vervulde niet automatisch behoeftes van andere, i.c. de buren. Het treiteren en aantrekken van de daklozen op het terrein was duidelijk een stap in de verdere verstoring van de balans.

De hele werkelijkheid – inclusief de agressie, het geweld en zelfs de terreur – daar in Antelope door de volgelingen is een gevolg van zíjn denken, en van niemand anders. Hij heeft daaraan direct of indirect wel degelijk sturing gegeven. Dat blijkt wel uit hoe hij met Sheela om ging die het haarfijn aanvoelde toen anderen belangrijker dan zij waren geworden. En die reactie van Osho op haar ‘verraad’ spreekt – als hiervoor beschreven – boekdelen.

Moeten we langer of meer stilstaan bij Osho zoals Anand Frank propageert? Als er niets nieuws komt, hoeft dan wat mij betreft niet. Dan liever de worden en geschriften van Nisargadatta (nada organisatie), Tolle (wel lezers, geen volgelingen), Ramana Maharshi of o.m. Douwe Tiemersma (zorgvuldig iedere cultus vermeden). Volgelingen organiseren leidt tot gedoe, misverstanden en schaduw, leken/lijken deze wijzen te weten, want ze vermijden dat gewoon. Jezus mag ook in dat rijtje, net als Boeddha. want ook zijn deden niet aan productmanagement, crowdcontrol en allerlei community building. Zij waren de waarheid. Het enige dat je met waarheid kan ‘doen’; het te zijn. en helaas geldt dat niet voor Osho ,met dank aan de documentaire.

PS Of Osho aan aids is overleden, weet ik natuurlijk ook niet zeker, en terecht onderstreep ik bij deze graag dat dit een speculatie blijft. Het zou me als feit in ieder geval niet verbazen.

Print deze pagina

Over de auteur

Bovenstaand artikel is geplaatst door de redactie van Koorddanser. Wil je de auteur van dit artikel een bericht sturen, mail dan naar redactie@kd.nl.

4 Reacties

  1. Wat een oppervlakkig artikel! Zelf heb ik genoten van deze Netflix-serie, die op mij redelijk objectief overkomt. Ook ik was in Poona en Rajneeshpuram, dus ik ken die wereld wel. Ik zal de laatste zijn die ontkent dat een en ander uit de hand is gelopen. Maar dat is niet alleen aan Sheela en veel rajneeshies te danken, want het begon met de ongefundeerde angst van inwoners van Antelope die een commune bestreden waar ze niet veel meer last van hadden dan dat sannyasins via hun dorp moesten doorreizen. De serie laat niet alleen prachtig zien hoe een en ander escaleert, maar ook wat er bijna altijd gebeurt als je rond een verlichte een hiërarchisch georganiseerde religie gaat opbouwen. Net zoals met wat gebeurd is met de christelijke kerk, waarin weinig meer terug te vinden is van de oorspronkelijke Jezus.
    ‘When you meer a buddha on the road, kill him,’ heeft Osho vaak gezegd, daarmee aangevend dat hem volgen een van de laatste dingen is die we zouden moeten doen. Dat veel sannyasins Osho toch extatisch gingen aanbidden was niet te vermijden, net zoals er toch een geordende religie, het rajneeshisme, ging ontstaan. Maar dat kan je Osho niet verwijten, want hij heeft er vaak genoeg voor gewaarschuwd. Sannyas, discipelschap, is iets tussen jezelf en een meester. Daarom noem ik mezelf nog steeds een sannyasin. Niet in het rood. Geen mala meer om mijn nek. Niet eens mediterend. Zonder de minste behoefte zich ooit nog eens Poona te vertonen. Maar wel overdonderd door zijn aanwezigheid – of beter: afwezigheid – toen ik aan zijn voeten zat.
    De auteur genoot van zijn boeken, maar die zijn nu bevlekt voor hem. Maar geldt dat dan bijvoorbeeld ook voor de oorspronkelijke woorden van Jezus, die de laatste decennia zijn ontdekt? Het gaat uiteindelijk om verbinding met de oorspronkelijke meester en niet om wat mensen allemaal met zijn woorden doen. Woorden die voor mij meer zijn dan woorden omdat ze – net als poëzie – iets vertellen dat door ons dualistische verstand niet te vatten is. Woorden waarin ik mijn diepere zelf en ideeën herkende en bevestigd wist en zo in het oranje met mala uit de kast kon komen. Ik ben er intens dankbaar voor dat ik dit allemaal heb mogen meemaken: een verlichte meester, het organiseren van een religie rond hem en het verval van die religie.
    Jammer dat de auteur de verlichte, de gerealiseerde of hoe je het ook noemen wilt aan de ene kant, en het rotzooitje dat volgelingen ervan kunnen maken aan de andere kant niet weet te onderscheiden. En Osho voor een schreeuwend viswijf uitmaken – dat soort taalgebruik past De Telegraaf beter terwijl ik dacht dat Koorddanser een iets hoger niveau had.
    Zie ook mijn blog http://www.satyamo.nl/3288/maatschappij-en-politiek/wild-wild-country/.
    Satyamo Uyldert

  2. Bela says:

    Beste Ewald,
    Ik kreeg een indruk van je in die tijd dat je iemand bent die vraagtekens zet bij de dingen die je “aangeboden” worden, iets waar ik me persoonlijk in kan vinden.
    Ik was dus absoluut niet verbaast een artikel van jou over de documentaire over Osho in Amerika genaamd Wild, Wild Country in de Koorddanser te zien, ik was oprecht nieuwsgierig wat je erover te zeggen had, maar kreeg al snel gekrulde tenen, omdat er nogal wat gesuggereerd wordt wat niet op werkelijkheid is gebaseerd.
    Sinds ik die Koorddanser heb ontvangen heb ik getwijfeld of ik je wel of niet deze email zou schrijven, omdat het blijft terugkomen heb ik besloten, zoals je ziet, het toch te doen.
    Inhoudelijk over Amerika kan ik weinig zeggen uit eigen ervaring omdat ik er niet bij was, maar ik heb er natuurlijk veel over gehoord en ik ben er nog meer naar gaan vragen naar aanleiding van de Wild, Wild Country documentaire, iets wat voor mij heel waardevol is gebleken en ik kan me voorstellen dat dit ook waardevol is, of kan zijn, voor mensen die deze informatie niet “direct” kunnen verkrijgen, zoals ik het kan in de OSHO International Meditation Resort in Pune, omdat ik daar meest van de tijd verblijf, maar die afhankelijk zijn van bijvoorbeeld een Koorddanser om hun eigen mening te vormen of om een inzicht daarin te verkrijgen.
    De OIMR is nog altijd een zéér bruisende plek, was het ook al toen ik er eind 2001 arriveerde voor de eerste keer, voor een oorspronkelijk gepland bezoek van 1 maand, dat inmiddels is uitgegroeid tot een 16 jaar bijna non-stop deelnemen in de activiteiten hier. Een ervaring die menig één hier met mij deelt, mijn verhaal is geen uitzondering, dus echt geen vergrijsde bedoeling hier, in tegendeel een plek waar heel veel jongeren jaarlijks een bezoek brengen, dan terugkomen of meestal blijven voor langere tijd, voortvloeiend uit hun eerste bezoek.
    De gekrulde tenen kwamen voornamelijk door wat je in je artikel naar voren brengt, wat uitsluitend gebaseerd is op jouw persoonlijke “mening”, nog geeneens je persoonlijk “ervaring” of een aanname die niet rechtsgeldig is en hierin laat je heel weinig ruimte voor mensen om zelfkritische te kijken of te lezen wat voor hun waar is of niet. En natuurlijk heeft iedereen hierin het recht op een eigen mening als alle feiten waarheidsgetrouw belicht zijn.
    Ik heb inmiddels vernomen dat er een brief is verstuurd, wat sommige dingen naar waarheid weerlegt, van wat je in je artikel had geschreven en ik vraag me af of je deze brief gaat plaatsen in de augustus editie van de Koorddanser?
    Persoonlijk zou ik dat heel erg kunnen waarderen en voelen dat je zelfs moedig genoeg bent om vraagtekens te zetten bij je eigen beweringen.
    Liefs, Bela, Living Truth Therapy & Meditation

  3. Het artikel over Osho is in mijn ervaring een zeer onwerkelijk verhaal. De verschillende kwalificaties zijn nogal verbijsterend. Zelf ben ik zeer vertrouwd met Osho, hij is mijn grote inspirator en hij kwam ook eind 70-er, begin 80-er jaren op mijn weg. Het leidde het tot een beleving van verbondenheid met hem, ben een flink aantal keren naar Poona geweest en ben boeken van Osho gaan vertalen voor de uitgever in Nederland.
    Deze sterke innerlijke vertrouwdheid en beleving van zijn essentie brengt mij tot de conclusie dat deze beschrijving, de typeringen van Osho, op nogal wat fantasie is gebaseerd.
    In geen enkel krantenartikel over World Wild Country, die ik vrijwel allemaal heb gelezen, stonden dergelijke enorm negatieve persoonsduidingen over Osho. Dit betekent, dat als het waar zou zijn, de schrijver een continue intimi geweest moet zijn in de directe nabijheid van Osho en Sheela. Maar dat was hij niet, hij is daar nooit geweest.
    Waarom dan die ongefundeerde veronderstellingen, persoonstyperingen die niet in de realiteit te vinden zijn?
    Over het contact tussen Osho en Sheela wordt gezegd dat zij het op een bepaald moment niet langer met elkaar konden vinden, dat jaloezie een belangrijke rol leek te spelen en dat de leider machteloos is als Sheela de benen neemt.
    Osho typeert hij als een leider, een manager. Dat was hij niet. Hij was een inspirator, een begeleider vanuit zijn innerlijke essentie van liefde en gewaarzijn met een tegenwoordigheid van zijn in het existentiële, het universele.
    Het gebruik van het woord leider is dan ook volstrekt onjuist. Osho reikte essenties aan vanuit die universele weidsheid en vanuit zijn wijsheid, zijn inzichten en ervaringen. Het functioneren van Sheela was haar spel en Osho daaraan vastkoppelen is als een sprong in het duister. Het verbaast mij van de koorddanser, want die duidingen van jaloezie en machteloos moeten wel het resultaat zijn van door een klein venster kijken naar deze complexe werkelijkheid.
    En de typeringen aan het adres van Osho als ‘boos viswijf’ en ‘verlaten, boze, zure echtgenoot’, hebben mij volkomen verbijsterd. Vanwaar deze extremiteiten, waarop is dat in wezenlijke en feitelijke zin gebaseerd? Deze zware kwalificatie lijkt mij dan ook voort te komen uit een nogal krachtige afwijzing van Osho, maar dan vanuit een innerlijke emotionele lading die kennelijk met kracht naar boven kwam.
    Deze gedachte wordt gesterkt door het begin van het artikel. Daar worden door de schrijver tegengestelde voorstellingen beschreven over zijn beleving naar de wereld van Osho.
    Niet in het oranje typeert hij als discriminatie in de beleving van een grote groep spirituelen. Waarom de zwaarte van deze bewoording, wat bovendien twijfels oproept. Kennelijk werd dit zo beleefd en ging het innerlijk dwarszitten.
    Met dat hij er wel een keertje ging kijken, geeft hij aan dat hij tegen de Osho wereld heeft aangeleund, maar het botste wel met zijn lifestyle. Ook noemt hij het een sektarisch clubje maar vermeld vervolgens wel het vrije gedrag in de groep.
    Deze weergaven geven sterk de indruk dat hij zich destijds verdeeld voelde t.a.v. de wereld van Osho, dat hij als het ware aan het balanceren was, aan het koorddansen. Zijn leven, zijn conditionering paste er kennelijk niet echt bij. Maar zegt tevens dat hij het ook jammer vond zich er niet meer in te hebben verdiept. En kennelijk heeft die weg hem nooit losgelaten want hij vindt de boeken van Osho nog steeds bijzonder inspirerend.
    Waarom dan die extreme uitschieters? Met een zekere alertheid en gewaarzijn zouden deze negatieve uitersten waarschijnlijk niet zijn verschenen. Die innerlijke verdeeldheid ten aanzien van de wereld van Osho is vast en zeker blijven bestaan. En nu, in deze actuele situatie, is kennelijk de knoop doorgehakt en is Osho in grove bewoordingen uit zijn spirituele wereld gezet. Dit heeft waarschijnlijk de bedoeling daarin het eigen spirituele evenwicht te herstellen door het in krachtige bewoordingen volledig aan de kant te zetten.
    Vraag mij af waarom de koorddanser het demasqué van Osho zou toejuichen. Wat is in godsnaam het motief om Osho te reduceren tot iets of iemand van de gewone dagelijkse orde? Zou verwachten van de koorddanser dat deze conclusie niet past bij advaita, bij non-dualiteit.
    In mijn overtuiging ligt aan dit artikel van de koordanser dan ook een persoonlijk innerlijk proces ten grondslag. Op zich is dat natuurlijk, vrijwel niemand ontkomt aan innerlijke tegenstellingen. Uit medemenselijk oogpunt reden voor mij dergelijke belevingen te begrijpen en te accepteren, maar niet als die worden gebruikt als schietstoel om een verlicht mens, een mens van liefde, te degenereren.
    Prem Abhay Doeven.

  4. Ook goeroe’s, leiders, wijzen zijn MENSEN.
    Verlichting is naar mijn idee geen constante staat van ZIJN, maar een levensweg, steeds weer opnieuw in te vullen.
    Ik denk, dat Bhagwan Shree Rajneesh voor velen een poort is geweest. Een pad dat ieder voor zich kan nemen in het leven.
    Kan een mens een “verkeerde” meester/leraar kiezen?
    Ook hier kan/kunnen lering/inzichten uit getrokken worden.
    Verder wil ik niet mee re-ageren op je artikel.
    Voor mij een respectloos artikel.
    Ma Prem Mridula

Laat een bericht achter

Je moet ingelogd zijn om een bericht te plaatsen.

Powered by Ambrix